De ideeën van Mark Rutte zijn een goed begin

Mark Rutte heeft z’n ideeën over ander bestuur in discussie gebracht. Misschien niet radicaal, maar het is een begin. De middenpartijen willen verder met de formatie door het over de inhoud te gaan hebben. Alle politici en journalisten die Rutte de maat nemen, moeten nu zelf met aanvullingen komen en nog betere ideeën.

 

De formatie kan verder. Informateur Mariëtte Hamer gaat een start maken met de inhoud. Na het heftige debat rond de persoon Mark Rutte op 1 april leek er weer en beetje rust te ontstaan. Die werd wreed verstoord door het uitlekken van de notulen van de ministerraad. De volgende fase zijn de ‘radicale ideeën’ van Mark Rutte. Na de motie van wantrouwen van 1 april (alleen VVD, D66 en CDA tegen), de motie van afkeuring (alleen VVD tegen) en de vele negatieve verhalen in de media, zou menig politicus de handdoek in de ring gegooid hebben. Zo niet Mark Rutte. Zijn goede vriend en journalist Jort Kelder legde aan een van de talkshowtafels nog eens uit, dat Rutte niet zonder de politiek kan. Hij wil heel graag weer premier worden, maar voelt zich niet te groot om de fractie te leiden vanuit de oppositie. De VVD weet dat de winst van de verkiezingen van 17 maart te danken is aan Mark Rutte. Zolang de VVD Rutte steunt, zullen andere politieke partijen met hem rekening moeten houden. Tenzij ze een kabinet kunnen vormen zonder de VVD. Alle partijen die denken aan kabinetsdeelname moeten zich goed bedenken dat de VVD onder Rutte de meest flexibele VVD is. Rutte is bereid om andere partijen iets te gunnen. De PvdA en GroenLinks zullen zich realiseren dat zij veel inhoudelijke punten kunnen binnenhalen nu ze echt nodig zijn voor een coalitie. In het debat van 12 mei en in de media houden zij de schijn op dat Rutte hun vertrouwen nog niet heeft teruggewonnen. Lilianne Ploumen noemde de voorstellen van Rutte voor een ander bestuur nog ‘onder de maat’. Leider van D66, Sigrid Kaag, heeft zich verzoend met het premierschap van Mark Rutte en wil snel met de inhoud de slag. Wopke Hoekstra heeft zich ook verzoend met het premierschap van Mark Rutte, maar het is nog niet zeker of hij Pieter Omtzigt mee krijgt. 

 

De ideeën van Rutte

Iedereen was een beetje lam geslagen na het debat van 1 april, maar dat gold niet voor Rutte. Een paar dagen daarna kwam hij in de media dat hij diep heeft nagedacht en dat hij radicale ideeën heeft over transparante informatievoorziening en een andere bestuursstijl. Daar werd onmiddellijk smalend over gedaan in de media. Het was ook een verrassende mededeling. Je denkt bij Rutte niet direct aan radicale ideeën. Op woensdag 12 mei zou de Tweede Kamer verder spreken over de formatie en zou Rutte zijn ideeën delen. Tot veler verrassing deed hij dat de avond voor het debat bij Nieuwsuur. Interviewster Mariëlle Tweebeke leek niet erg geïnteresseerd in de ideeën. Ze wilde liever aantonen dat Rutte tot een weinig diepgaande reflectie was gekomen. Maar Rutte liet zich niet van de wijs brengen en legde zijn ideeën uit. De volgende dag werden een aantal punten nader onderbouwd in het debat. Dit zijn de ideeën over betere informatievoorziening en ander bestuur van Rutte:

  1. De kritiek op de beperkte informatievoorziening op basis van de Rutte-doctrine is terecht. In de tijd van de gelekte notulen van de ministerraad medio 2019 werd nog vastgehouden aan geen ambtelijke voorbereidingstukken naar de Kamer. De interpretatie van artikel 68 van de Grondwet is inmiddels verruimd. Nu gaan de ambtelijke stukken wel naar de Kamer, alleen zonder namen van ambtenaren. 
  2. Een dun regeerakkoord. Met als consequentie meer onderwerpen die via meerderheden in de Kamer tot stand komen. Dat kan verrassende uitkomsten opleveren. Ook uitkomsten die door bepaalde coalitiepartijen misschien niet gewaardeerd worden. Het kabinet zal er dan toch uitvoering aan moeten geven.
  3. Brede maatschappelijke discussies moeten gevoerd worden in de ministerraad. Misschien moeten die vergaderingen een hele dag gaan duren.
  4. Nu worden er voor grote vraagstukken personen en groepen aan het werk gezet. Op afstand van kabinet en Tweede Kamer. Denk aan het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord. Rutte wil voortaan eerst een debat met de Kamer over de hoofddoelen en dan pas een commissie aan het werk zetten.
  5. Alle uitvoeringsorganisaties worden uitgedaagd om te reflecteren op de menselijke maat. Wat moet er in de organisatie gebeuren om de menselijke maat terug te brengen en te waarborgen in de eigen organisatie? In het debat van 12 mei noemde Rutte de waarschuwing van wijlen Arthur Docters van Leeuwen: 'Pas op voor grote reorganisaties bij uitvoeringsorganisaties. Je bent jaren onderweg en het levert vaak bitter weinig op.’ Docters van Leeuwen zei dan: ‘het is een olifant die niet gaat dansen, maar een boertje laat’. Ga op zoek naar kleine interventies met grote gevolgen was zijn advies. Zo kwam Rutte uit bij de gezondheidseconoom Marcel Canoy en zijn idee om uitvoeringsorganisaties een plan te laten maken over de menselijke maat in de eigen organisatie.
  6. Als iemand klem komt te zitten bij een overheidsorganisatie of een uitvoeringsorganisatie moet er een plek zijn waar het individu terecht kan voor zijn persoonlijke verhaal. Deze club vraagt wat jezelf geprobeerd hebt. Kom je er niet doorheen, dan nemen zij je probleem over en gaan ze voor je aan de slag. Zij zien door deze aanpak in een vroeg stadium trends die tegelijkertijd gerapporteerd worden aan het kabinet en de Tweede Kamer. ’s Avonds bij Op1 gaf Felix Rottenberg aan dat we al zo’n club hebben: De Nationale Ombudsman. Dit werd direct gezien als een klungelige vergissing van Rutte, maar de volgende dag in het debat kwam een toelichting. ‘Het is echt iets anders dan de Ombudsman’, betoogde Rutte. Deze club gaat voor het individu aan het werk richting instanties. Rutte wil deze club laten bestaan uit 50 tot 100 jonge trainees, die dit werk een paar jaar doen. Het idee is afgekeken van een vergelijkbare aanpak in New York. Waarschijnlijk denk Rutte aan: NYC311.
  7. Betere toegang tot het recht. Dat kan betekenen meer geld erbij, maar het begint met goede wet- en regelgeving en goede organisatie van de overheid, aldus Rutte tijdens het debat. 
  8. Stoppen met het coalitieoverleg waarin kwesties in de achterkamer worden geregeld en gladgestreken.

 

Pieter Omtzigt

Mark Rutte verloochende in het interview bij Nieuwsuur zijn verleden niet. Hij was trots op veel dat hij in 10 jaar premierschap heeft gerealiseerd. Maar erkende ook fouten te hebben gemaakt. Hij blikte terug op hoe de formatie totaal vastliep en vindt dat hij 'een grote fout' heeft gemaakt door 'zich verkeerd te herinneren' dat hij over Pieter Omtzigt met de verkenners had gesproken. Zijn geheugenverlies noemde hij 'geen handigheidje', maar begrijpt wel dat het irritatie opwekt. Zijn criticasters hebben weinig waardering voor deze verdediging. Voor hun heeft Rutte gelogen en wordt het geheugenverlies niet geloofd. Rutte is het type om relaties goed te onderhouden. Zo ook met Pieter Omtzigt. Hij kan maar niet nalaten te vertellen dat hij in het verleden zo goed met hem heeft samengewerkt. Daarom corrigeerde hij Mariëlle Tweebeke over de tekst ‘Pieter Omtzigt - functie elders’. Die kwam niet van hem, maar van de ambtenaar die een bespreekpunt wilde agenderen voor de verkenners Jorritsma en Ollongren. Rutte heeft hem uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek. De CDA’er heeft via twitter laten weten dat hij daarvoor beschikbaar is, maar nu nog even niet. De mist rond Pieter Omtzigt blijft hangen. Wat speelt er in de achterkamers van het CDA? Heeft Omtzigt binnen het CDA aangegeven deelname aan Rutte 4 niet te zien zitten of spelen er andere zaken? Tijdens de verkiezingscampagne viel het op dat Wopke Hoekstra nooit gesproken heeft over het boek Een nieuw sociaal contract van Pieter Omtzigt. Nu worden zijn voorstellen te pas en te onpas door CDA’ers naar voren geschoven. Voor dat nieuwe sociale contract tussen burger en bestuur doet hij 10 voorstellen:

  1. Grondwettelijke toetsing door een Grondwettelijk hof. Ook bijvoorbeeld voor recht op informatie. 
  2. Een nieuw kiesstelsel. Meer regionale Kamerleden. Het Deense systeem.
  3. Een betere volksvertegenwoordiger. Niet alleen doelen beoordelen, maar nagaan of het wetsvoorstel deugdelijk is om de doelen te bereiken.
  4. Betere rechtsbescherming. Er dient een staatscommissie ingesteld te worden die hierover voorstellen doet.
  5. Betere ambtelijke diensten. Betere klokkenluiders-regeling. Campagnes in begrijpelijk Nederlands. Inspecties losser van ministeries. Verlichting van de belasting van de Ombudsman.
  6. Een levendig maatschappelijk middenveld. Nu teveel aan het infuus van de overheid.
  7. Meer onderzoeksjournalistiek. De pers zit nu teveel aan het overheidsinfuus.
  8. Goed onderwijs. Terugdringen van laaggeletterdheid. Woonrecht vastgelegd in de Grondwet. art. 20 als bestaanszekerheid. Het Nibud heeft aangetoond dat het sociaal minimum te laag is. Dat moet verhoogd worden.
  9. Minder planbureaus, minder voorlichters, meer denktanks.
  10. Open en goede informatievoorziening. Afschaffing Rutte-doctrine. Verruiming interpretatie art.68 van de Grondwet.

De interpretatie van art. 68 van de Grondwet is inmiddels verruimd. Toetsing van wetten aan de Grondwet is niet nieuw en levert een lang traject op. Misschien is op korte termijn belangrijker om de toetsing van wet- en regelgeving aan Europees recht te verbeteren en burgers en organisaties de mogelijkheid te bieden om zaken voor te leggen aan het Europese Hof als hoogste rechter. Die kijken met meerdere rechters objectiever naar zaken. De verstrengeling tussen de overheid en de Raad van State als bij de Toeslagenaffaire is dan ondenkbaar. Een nieuw Kiesstelsel is zo’n onderwerp dat om de zoveel tijd vanuit verschillende partijen bepleit wordt. De grote vraag is of ons huidige systeem van evenredige vertegenwoordiging grote problemen oplevert? Over de overige onderwerpen is nog veel te zeggen en zijn zeker interessant om voor de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken de tanden in te zetten. De waarschuwing van Docters van Leeuwen zullen de politici in gedachte moeten houden.

 

Rake tweet van Janka Stoker

Na het optreden van Mark Rutte in Nieuwsuur had hoogleraar Leiderschap Janka Stoker (van het boek: Goede leiders zweven niet) een rake tweet: ‘Afgezien van al dan niet radicale ideeën over bestuurlijke vernieuwing van Mark Rutte, viel op dat hij in z’n eentje gereflecteerd heeft. Probleem is dat leiders dan vaak superman in de spiegel zien. Reflectie werkt echt beter als je dat met anderen doet.’ Op twitter waren de reacties op het Nieuwsuur-optreden niet mals. De kop in de Volkskrant was daarentegen mild:  

Columnist van de Volkskrant Sheila Sitalsing gooide het over een andere boeg. Zij vraagt het onmogelijke van Rutte voor de nieuwe bestuurscultuur. De kop boven haar column was: ‘Enige dat telt in ‘nieuwe bestuurscultuur’: dat elke geknakte ouder weer vertrouwen krijgt.’ Het is echter een mission impossible om weer vertrouwen te krijgen in de overheid bij de slachtoffers van de Toeslagenaffaire met voorstellen ter verbetering van de informatievoorziening en een andere bestuurscultuur. De pijn, verdriet en woede zit zo diep, dat heeft veel meer tijd nodig. Marcia Luyten ging in haar column in op vertrouwen. ‘Vertrouwen is een onbedoeld maar positief nevenproduct van een bonafide overheid. Vertrouwen is de kostbare bijvangst van goed bestuur. Zodra je het najaagt omwille van zichzelf, is het nauwelijks meer te vinden.’

 

En nu de inhoud

Er ligt een schone taak voor Mariëtte Hamer om het gesprek te starten over de grote maatschappelijke vraagstukken. De aanpak van de klimaatcrisis en de stikstofcrisis. De herpositionering van de publieke sector en de noodzakelijke investeringen. Het herstelplan voor na Corona. Wat moet het antwoord zijn op de steeds hogere prijzen voor huizen en het tekort aan woningen voor een groot aantal groepen op de woonmarkt? Het terugdringen van de groeiende economische ongelijkheid en het bevorderen van kansengelijkheid in het onderwijs. En het verder uitwerken van de ideeën over informatievoorziening en bestuurscultuur. Als VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks oog hebben voor het landsbelang en elkaar iets gunnen dan moet er een dun, maar gedegen regeerakkoord opgesteld kunnen worden. En dan zullen de coalitiepartijen vertrouwen moeten hebben in Mark Rutte als leider van een nieuw kabinet. Lukt het deze partijen niet, dan zijn nieuwe verkiezingen onvermijdelijk. Dan kunnen de stemgerechtigde Nederlanders zich uitspreken over het falen van de huidige politieke partijen en politici.

Michiel Verbeek, 14 mei 2021

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign