De nieuwe werkelijkheid bij verkiezingen

Bij verkiezingen gaat het om communicatie en televisiekwaliteit, afrekening en een paar populaire thema’s tegen de stroom in. Een gedegen visie op de toekomst, een uitgebalanceerd verkiezingsprogramma en een goede staat van dienst zijn niet doorslaggevend tijdens verkiezingen. Wel daarna als het echte werk moet gebeuren. En de nieuwkomer heeft maar zeer beperkte houdbaarheid.

De beweeglijkheid in de politiek lijkt steeds wilder aan het worden, maar is dat wel zo? Na een flinke opleving van rechtse populisten in heel Europa zien we ook weer andere bewegingen. In Nederland hebben we de verrassend grote overwinning gehad van Thierry Baudet bij de Provinciale Staten, maar in Turkije lijkt Erdogan over z’n hoogtepunt van populariteit te zijn, gezien de laatste gemeenteraadsverkiezingen. In Slowakije gaat een 45-jarige juriste, Zusanna Caputova, de politiek in na de moord op de journalist Jan Kusiac en wint de presidentsverkiezingen.





In Oekraïne wint de politiek onervaren, 41-jarige acteur, Volodymyr Zelensky, met 73% van de stemmen de presidentsverkiezingen van zittende president Petros Porosjenko.





In Frankrijk werd in 2017 verrassend de nieuwkomer Emmanuel Macron (nu 42 jaar) president. Zijn partij kon pas later zetels in het parlement verzamelen. In Griekenland was de opkomst van Alexis Tsipras opmerkelijk en Julio Iglesias van Podemos heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het doorbreken van de tweepartijen staat in Spanje. Zijn nieuwigheid lijkt weer aan glans te verliezen, als je kijkt naar de uitslag van de Spaanse verkiezingen van 28 april 2019. Podemos gaat van 71 naar 42 (van de 350) zetels. Maar in Spanje zijn de sociaal-democraten weer terug. Van 85 naar 123 zetels. Samen met Podemos geen meerderheid, maar misschien wel een basis voor een minderheidskabinet. De conservatieve-, de liberale- en de ultra rechtse partij hebben samen in Spanje geen meerderheid.

 

In Italië was een heel groot deel van het electoraat helemaal klaar met de zittende politici en hebben twee populistische partijen groot gemaakt: Lega Nord en De Vijfsterrenbeweging.
Verkiezingen worden steeds meer een interessant incidenteel gezelschapsspel met als doorslaggevende elementen: communicatie en televisiekwaliteit, de afrekening en een een handje vol aansprekende thema’s tegen de stroom in. Het gros van de kiezers gaat niet uitzoeken wat de politici in de afgelopen jaren hebben gepresteerd. Ze gaan ook niet het programma voor de komende jaren uitpluizen. Laat staan vallen voor een uitgebalanceerde en doorwrochte visie op ontwikkelingen waar rekening mee gehouden moet worden. Aanschoppen tegen de politieke elite wordt door een grote groep kiezers zeer gewaardeerd. Zeker bij degenen die geen enkel positief gevoel hebben bij wat al snel het establishment heet. De Democraten in de Verenigde Staten hebben blijkbaar niet voldoende doorgehad hoeveel haat er in de samenleving bestond tegen dat establishment en dat Hillary Clinton daar de perfecte verpersoonlijking van was. Zij heeft onvoldoende jongeren kunnen binden met als gevolg een nipte overwinning voor Trump. De PvdA in Nederland heeft gemerkt wat ‘afrekening’ betekent. Van 38 naar 9 zetels (2012 naar 2017). Het CDA had dat al eerder meegemaakt, van 41 naar 21 (2006 naar 2010). In de aanloop van de verkiezingsdatum volgen veel kiezers het afstreepmodel. Wie gaan we afrekenen? Wie doet het goed in de media? Wie durft het establishment aan te pakken? Als we verandering willen, wie durft de boel op te schudden? Misschien gebeurt dit niet rationeel, maar onderbewust.

Koersdocumenten van VVD en CDA


De VVD is een beetje nerveus over de aantrekkingskracht van Thierry Baudet en de achterban van het CDA heeft moeite met de conservatieve koers van Sybrand Buma. Op een vertrouwde manier willen beide partijen de discussie voeden, dus sturen ze een koersdocument de partij in. De VVD doet dat met een document van de zeer waarschijnlijke nieuwe partijleider bij de volgende Tweede Kamer verkiezingen, Klaas Dijkhoff. Hij wil een scherpere koers vanuit rechts van het midden. Het CDA wil herbronnen onder leiding van oude vertrouwde progressieve CDA’ers als Lans Bovenberg, Ab Klink, Herman Wijffels, Jan Schinkelshoek, Ernst Hirsch-Ballin en Sylvester Eiffinger. Het document Verandering en Vertrouwen geeft een scherpe omgevingsanalyse en kiest voor een nieuwe koers op thema’s als klimaat en energie, veiligheid, bestaanszekerheid, economische rechtvaardigheid en Europa. Langs de 4 pijlers van de Christendemocratie: rentmeesterschap, gerechtigheid, gespreide verantwoordelijkheid en solidariteit.
Het is goed voor de ontwikkeling van het openbaar bestuur dat politieke partijen regelmatig met koersdocumenten komen. Dat is belangrijk, omdat er altijd weer bestuurders uit de politieke partijen komen voor het echte uitvoerende werk. Maar voor verkiezingswinst is het niet relevant.

Middenpartijen


Interessant bij de documenten van VVD en CDA is dat ze zich profileren als middenpartijen, terwijl juist in verkiezingen de afrekening plaatsvindt van een van de middenpartijen. VVD wil scherper opereren vanuit rechts van het midden en het CDA wil radicaal vanuit het midden. Dat radicaal door het midden is door het CDA gekaapt van Hans van Mierlo van D66. Hij sprak daarover bij de publicatie van De reden van bestaan uit 1985. Dat midden nu staat in een versnipperd politiek landschap voor bereidheid om samen te werken en compromissen te sluiten. Bij verkiezingen krijgt het midden vaak het stempel van establishment opgeplakt. En dat moet bestreden worden. Althans dat vindt een deel van het electoraat. Al meer dan 25 jaar is zo’n 30% van het electoraat bij iedere verkiezing op drift (onderzoek Motivaction). Voor die groep is nieuwkomer, die met uitstraling de boel even lekker opschudt, de meest aantrekkelijke keuze. In Nederland waren dat Pim Fortuyn en Geert Wilders en nu is dat Thierry Baudet. Maar realiseer je dat de partij van Fortuyn na zijn dood in 2002 17% van de stemmen haalde en Geert Wilders in zijn hoogtijdagen in 2010 15,4% en Thierry Baudet bij de Provincie Statenverkiezingen van 2019 14,4% van de stemmen haalde. Meer dan 80% stemt niet op de nieuwkomer! Maar heeft wel te maken met de drie doorslaggevende elementen bij verkiezingen: communicatie en televisiekwaliteit, afrekening en een paar populaire thema’s tegen de stroom in.

Michiel Verbeek, 29 april 2019

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign