Democratie en de coöperatieve samenleving

Er is alle reden om aandacht te hebben voor het onderhoud van de democratie. Denkwerk en Yascha Mounk leveren interessante analyses en  de coöperatieve samenleving en In Search of Democracy helpen bij het vinden van antwoorden.


Uit onderzoek van Yascha Mounk, professor Politieke Wetenschappen aan Harvard, blijkt dat de behoefte van jongeren om te leven in een democratie tanende is. Van de Millennials (geboren na 1980) zegt nog geen derde deel het belangrijk te vinden om te leven in een democratie. Dat is zorgelijk en het is verrassend, als je bijvoorbeeld de indrukwekkende inzet ziet van jongeren voor een stevig klimaatbeleid. Yascha Mounk is in zijn boek The People vs. Democracy uit 2018 bezorgd over de opkomst van het populisme en de roep om sterke leiders. Een groeiende groep voelt wel voor een sterke leider volgens het onderzoek van Mounk. De beweging van de populisten levert tegenwoordig ook wereldleiders. Denk bijvoorbeeld aan Donald Trump, Boris Johnson, Recep Tayyip Erdogan, Matteo Salvini, Victor Orban en Jair Bolsonaro. Democratie is blijkbaar niet iets vanzelfsprekends. Het zal geleerd moeten worden! Yascha Mounk noemt drie verklarende factoren voor de opkomst van de populisten: 1. Een stagnerende economie. 2. Identiteit. 3. Social media. In de stagnerende economie merken mensen dat hun kinderen het moeilijker hebben dan zijzelf. Dat leidt tot minder vertrouwen in de politiek. Identiteit heeft alles te maken met migratie en bij veel mensen het gevoel dat ze overrompeld worden door culturen en mensen die ze niet kennen en waar ze geen connectie mee maken. De social media helpen onderdrukten om meer op de radar te komen, maar het biedt ook een speeltuin voor versterking van onrust- en onlustgevoelens.



Denkwerk

In het rapport Onrust in voorspoed van Denkwerk vind ik een wat diepgaandere  analyse over de huidige problemen in onze samenleving. Denkwerk is nieuw. Met dit rapport zijn ze direct een aanwinst in het analyseren van maatschappelijke ontwikkelingen. Met mensen als Feike Sijbesma en Hans Wijers mag je ook kwaliteit verwachten! Denkwerk komt tot de gedachte dat veel mensen weinig inbedding en gevoel van grip ervaren. Inbedding wordt bepaald door het netwerk dat je toegang geeft tot kansen en mogelijkheden en het vangnet. Het vangnet is de groep van mensen die je ondersteunen in geval van tegenslag. Grip heeft te maken met controle over je leven. Je leven en je leefomgeving naar eigen inzicht vorm geven. Als relaties vrijblijvend zijn wordt het vangnet kleiner. Dat doet zich bijvoorbeeld voor op de arbeidsmarkt. Het aantal arbeidsrelaties met tijdelijke contracten neemt toe. Vooral bij laagbetaalde banen. De productiewaarde is daar veel belangrijker geworden dan bijvoorbeeld loyaliteit. Voor mensen met de tijdelijke contracten wordt het vangnet bij het klimmen van de jaren steeds kwetsbaarder. Een ander punt dat Denkwerk naar voren brengt is dat het vormen van een gemeenschap moeilijker wordt als mensen elkaar niet voldoende kennen en herkennen. De diversiteit in de samenleving heeft veel positieve kanten, maar ook een negatieve kant, waar aandacht voor moet zijn. De grip verdwijnt bij grote bedrijven die in meerdere landen kunnen opereren en daardoor de macht van lagere overheden kunnen ontstijgen. Interessant dat vertegenwoordigers van grote multinationals als Sijbesma en Weijers dat zo opschrijven! De afschaffing van het referendum wordt in het rapport gezien als een geslaagde poging tot uitsluiting van een grote groep. De groep die zich afzet tegen het establishment. De cocktail van geen stijging vrij besteedbaar inkomen, geen grip op bestuurlijke opschaling, tanende werkzekerheid, tanend vertrouwen in de overheid en moeilijk de technologische ontwikkelingen kunnen bijhouden, zorgt voor minder inbedding en minder grip!

Oplossingen

Yascha Mounk vindt de democratie de moeite waard om voor te knokken. Ik ook. Oudere mensen weten hoe belangrijk het is om te leven in een democratie. In het buitenland zijn er groepen en individuen die dagelijks hun leven riskeren voor een beetje meer democratie. Mounk ziet dat er een flink vuur door de samenleving waart en ziet dat we niet veel meer hebben dan een lepeltje water om te blussen. Maar als we in grote getale met een lepeltje water gaan blussen, komen we een heel eind. Wat kunnen we concreet doen? Mounk komt tot vier aanbevelingen: 1. Protesteer. Laat iedereen weten dat er ook een ander geluid is. 2. Ga de politiek in. Sluit je aan bij een politieke partij en probeer politieke macht te realiseren om dingen te veranderen. Versla de populisten via de polls. 3. Help mee aan het veranderen van politieke visies. 4. Spreek met je omgeving. Kinderen, familie, vrienden, kennissen, leerlingen, studenten enz. Probeer ze het belang van democratie te laten inzien.
Denkwerk zoekt oplossingen om meer inbedding en grip te krijgen door het belang van de lokale politiek te onderschrijven. Een sterke gemeenschap kan meer grip geven op schaalvergroting en het vertrouwen in de overheid vergroten. Ondersteunen van buurtinitiatieven door de overheid en het beschikbaar stellen van buurtbudgetten moeten de lokale gemeenschap sterker maken. Voor het onderwijs sluit Denkwerk graag aan bij 21ste eeuwse vaardigheden. Ze pleiten voor het stoppen met het op te vroege leeftijd kiezen van een opleiding en ze zien veel voordeel in maatschappelijke stages. Denkwerk wil de arbeidsmarkt verbeteren door flex duurder te maken.
De analyse over maatschappelijke ontwikkelingen van Denkwerk is vele mate interessanter dan de oplossingen! Die zijn (nog) wat mager.


De coöperatieve samenleving en In Search of Democracy

Voor de versterking van de democratie en het permanente onderhoud verwacht ik komende jaren veel ideeën en concrete toepassingen uit het project In Search of Democracy. Een groep onderzoekers, journalisten en theatermakers gaat 3 jaar op reis door Europa op zoek naar mooie voorbeelden, succesvolle praktijken en spannende theorieën. Op hun website valt al heel wat inspiratie op te doen.

En dan de meest interessante ontwikkeling. De democratie zal versterkt worden door de opkomst van de Commons. De opkomst van de beweging van mensen die van onderop zelf de touwtjes in handen nemen. De coöperaties op het gebied van zorg, energie en welzijn zijn daar voorbeelden van. Misschien ontstaat er een coöperatieve samenleving. De ontwikkeling van de coöperatieve samenleving wordt sterk gestimuleerd door de Omgevingswet. Deze wet is in 2016 al goedgekeurd door de Tweede Kamer, maar zal rond 2021 volledig geïmplementeerd zijn in gemeenten. Het interessante van deze wet is het verplichte participatie deel. Daarin schuilt de kans voor meer organisatie van onderop. In de driehoek Overheid-Bedrijven-Burgers zou de richting van de samenleving meer bepaald kunnen gaan worden door de relatie Overheid-Burgers en zullen de Bedrijven meer een faciliterende rol kunnen gaan spelen.

Kansen voor de democratie

Met de Omgevingswet in de hand, de ervaringen van de beste praktijken van coöperaties en uit het project In Search of Democracy en de aansporing van Yascha Mounk om je bezig te houden met de politiek en het beïnvloeden van politieke opvattingen zijn er volop kansen om meer mensen inbedding en grip te verschaffen en te leven in een betere democratie. Laten we die kansen pakken!

Michiel Verbeek, 6 augustus 2019

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign