Een nieuwe economie komt eraan

Na de financiële crisis van 2008 is geen zichtbare start gemaakt met een nieuwe economie, maar ruim 10 jaar later wordt er op veel fronten gesleuteld aan een nieuwe economie. Het kapitalistische systeem staat ter discussie en de OESO komt met vier aanvullingen op economische groei. Daarmee komt de nieuwe economie dichterbij! Een paar mooie ontwikkelingen van de afgelopen weken.

 

Winstbelasting en de doorbraak bij de OESO

Bij Prinsjesdag 2018 heeft het kabinet haar uiterste best gedaan om de dividendbelasting af te schaffen als lokkertje voor de grote multinationals. Bij Prinsjesdag 2019 was er brede consensus over de noodzaak van loonsverhogingen voor werknemers in bedrijven, CO2 belasting, een stevig klimaatbeleid en een belasting voor multinationals over de winst die in ons land gerealiseerd is. Handhaving van de dividendbelasting was snel geregeld. De globalisering heeft het voor multinationals mogelijk gemaakt om voor winstbelasting aangeslagen te worden in het land van het hoofdkantoor. Over het algemeen in een land met lage winstbelasting. Over landsgrenzen heen kunnen eenvoudig winsten en verliezen verrekend worden. Daar komt verzet tegen. Het kabinet was zeer gewillig om het plan voor winstbelasting van GroenLinks over te nemen. Voor politici was het niet moeilijk om de publieke opinie te mobiliseren voor dit plan. Het is toch oneerlijk dat Shell en Unilever bijna niks aan winstbelasting betalen en de bakker om de hoek 25%. Die politici vergaten er bij te vertellen dat multinationals op basis van Europese en mondiale regels winsten en verliezen in de hele wereld met elkaar kunnen verrekenen. En daar wil Den Haag iets aan doen, maar dat gaat niet lukken voor Nederland alleen. Dat zal Europees moeten en het liefst mondiaal. En als het lukt om de behaalde winst in een land te belasten in dat land, dan hebben multinationals nog een andere troef. De fee’s voor het gebruiken van de naam. Op die manier kunnen ze de kosten in een bepaald land opkrikken om toch zo min mogelijk belasting te betalen. Gelukkig komt er support vanuit de OESO, Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (In het Engels OECD). Zij kunnen de aanzet geven om het patroon van globalisering te veranderen. In de OESO werken 36 landen samen (o.a. Nederland, Frankrijk, Duitsland, USA, Canada, Japan) en zijn 6 grote landen partner (waaronder China, India en Rusland). Een orgaan mondiaal platform met gezag. Deze OESO heeft een nieuw rapport opgesteld onder de titel ‘Beyond Growth’, de groei voorbij. Een van de opstellers is de hoofdeconoom van de Bank of England, Andy Haldane. Verder zitten er twee bekende en zeer gerenommeerde economen onder de opstellers: Mariana Mazzucato, professor aan de universiteit van Londen en Robert Sidelsky. Mazzucato heeft onderzoek gedaan naar de bijdrage van de overheid bij de grote tech doorbraken van de grote bedrijven als Google, Apple en Microsoft. In haar boek De Ondernemende Staat staan de resultaten van het onderzoek. De grote tech doorbraken waren er niet geweest zonder de overheid, is haar conclusie! Sidelsky schreef het boek Hoeveel is genoeg en is een groot kenner van John Maynard Keynes. The master is back is een van de titels over zijn boeken over Keynes. Als in de Europese Gemeenschap en de OESO gewerkt wordt aan nieuwe regelgeving dan is dat zeer hoopgevend. In het rapport wordt niet meer alleen economische groei centraal gesteld, maar ook het vergroten van ecologische duurzaamheid, het vergroten van welzijn, ongelijkheid verkleinen en de veerkracht van systemen vergroten. Economische groei leidt niet meer tot een stijgende levensstandaard voor iedereen. Stijging BBP (Bruto Binnenlands Product) correleert niet meer sterk met welzijnsverbeteringen en houdt te weinig rekening met de milieuschade. Een ander systeem is noodzakelijk en mogelijk.

 

De boeren

De boeren zijn boos, omdat ze het gevoel hebben al heel veel gedaan te hebben tegen de uitstoot van stikstof en toch worden ze in de beklaagdenbank gezet. De boosheid raakte een kookpunt toen Tjeerd de Groot van D66 als oplossing van het stikstofprobleem het aantal kippen en varkens wil halveren. Boeren die net grote investeringen hadden gedaan lezen in de krant dat de helft maar moet stoppen. En er zijn al zoveel boeren gestopt. In 1950 waren er nog 410.000 boerenbedrijven, in 2019 nog 54.000. Tussen 1990 en 2018 heeft de landbouw 67% minder stikstof veroorzaakt. Maar de laatste jaren neemt de uitstoot weer toe. Bovendien is er geen ander EU-land, waarbij in zo'n groot deel van de beschermde Natura 2000-gebieden de afgesproken stikstofnormen zó ver worden overschreden als in Nederland. De boeren willen geprezen worden omdat ze zoveel hebben bijgedragen aan reductie. Laat nu maar een andere sector bloeden, roepen ze in koor! Maar als je naar deze grafiek kijkt dan is het toch niet onlogisch dat er naar de landbouwsector wordt gekeken?

Van die 11% transport is slechts 1% aandeel van de luchtvaart. Schiphol en Lelystad waren er als de kippen bij om te pleiten om haast te maken met de vergunning voor Lelystad. De luchtvaart heeft nog een paar andere problemen met het klimaatbeleid. Ze moeten niet te vroeg juichen! De stikstofdiscussie heeft de uitwassen van de bio-industrie opnieuw blootgelegd. Ongeveer 75% van de varkens in Nederland worden gehouden voor de export. Is dat een exportproduct dat we willen handhaven? Moeten we hier varkens binnen een jaar vetmesten in te krappe ruimten om het vlees straks te exporten? Zou de wereld er niet bij gebaat zijn als de varkens in Nederland, maar ook in andere Europese landen lekker kunnen scharrelen en voor lokale consumptie worden geslacht na een beetje fatsoenlijk leven? Minister Schouten werd in haar eerste periode als minister gedragen door de boeren. Dat is wel veranderd. Met het rapport van de commissie Remkes ontkomt ze niet aan stevige maatregelen. Ben benieuwd of ze dat gaat doen. Het helpt als ze een goed gevulde geldbuidel meekrijgt van het kabinet om een deel van de pijn van de boeren te verzachten.

 

Frans Timmermans tijdens de hoorzitting in het Europees Parlement

Op 8 oktober 2019 heeft Frans Timmermans zich als commissaris voor klimaatbeleid van de commissie Von der Leijen gepresenteerd voor het Europees Parlement. Dat deed hij met veel politiek gevoel en kennis van zaken. Hij kondigde de Green Deal aan met een heldere visie en stevige maatregelen. Het mooie van de Green Deal is dat het niet alleen over de energietransitie gaat, maar breder. Sluit aan bij het denkproces van de OESO. Het gaat ook om. bijdragen aan een socialer en inclusiever Europa. Europa moet het eerste continent worden dat in 2050 emissieneutraal is. Er is veel te doen. Timmermans noemde een periode waarin een CO2 reductie van 22% werd gerealiseerd, maar daar stond een economische groei tegenover van 58%. Een beetje dweilen met de kraan open! Dat moet echt anders! Huiseigenaren en huurders moeten door energie-efficiency en nieuwe duurzame energiebronnen lagere energie kosten krijgen. En dat geldt ook voor publieke gebouwen als scholen en ziekenhuizen. Op voedselgebied werd Farm to Folk genoemd, gericht op coöperatieve samenwerking tussen consumenten en producten om te komen tot een lokale voedselvoorziening tegen een faire prijs voor de producenten. Timmermans noemde de grote bijdragen van groen en bomen voor biodiversiteit en schone lucht. Daarom zal hij met plannen komen om massief bossen aan te planten in heel Europa. Gezondheidszorg kwam aan de orde en ook transport. Hij vroeg zich af waarom zoveel mensen lang zitten te wachten op vliegvelden in plaats van lekker onderweg te zijn in de trein. Dat komt doordat de externe kosten te weinig in rekening worden gebracht bij vliegen. Daar komen voorstellen voor om te veranderen. Minder auto’s hoeft niet van Timmermans, maar hij wil wel veel meer emissieloze auto’s! Zijn voorstellen moeten niet gezien worden als een bedreiging, maar als een aanbod. Het zal iedereen dichtbij moeten raken. Timmermans sloot zijn gloedvolle betoog af met ‘look at our kids’. Wat is er nu mooier dan geïnspireerd te worden door de nieuwe generatie? Die wil het anders en daar gaat de commissie Von der Leijen in samenwerking met het Europees Parlement, alle Europese lidstaten en inwoners hard aan werken.

 

Ioniqa

Het bedrijf Ioniqa is een van de drie innovatie iconen 2019 geworden. Uit handen van staatssecretaris Mona Keijzer kregen ze de prijs. Ioniqa heeft een methode ontwikkeld om petflessen permanent te recyclen. Dat is een geweldige doorbraak voor de oplossing van het probleem van plastic. Is dit nu een reden om statiegeld in te voeren op petflessen of is dat niet meer nodig, omdat alle plastic via nascheiding eruit gehaald kan worden en gerecycled?

 

Springtij

In mijn artikel over Springtij staan meer positieve ontwikkelingen.

 

De psychologische kant van de transitie

In de column van 5 oktober 2019 schreef Ben Tiggelaar over de psychologische ontwikkeling van de mens bij transities van William Bridges. Bridges onderscheidt drie fasen: fase 1: Einde. Het oude kwijtraken kan leiden tot angst, ontkenning, boosheid en verdriet. Fase 2: De neutrale zone. Het oude verdwijnt, het nieuwe is er nog niet. Kan leiden tot onzekerheid, onbehagen en demotivatie. Fase 3: Nieuw begin. Geeft nieuwe energie. We zijn mensen van de toekomst en niet meer van het verleden.Ik heb het gevoel dat we voor een heleboel ontwikkelingen al in fase 3 zitten! Het marktdenken en het kapitalisme zal niet verdwijnen, maar nieuwe verschijningsvormen krijgen. Het speelveld van de Commons, van de coöperatieve samenleving zal groter worden nu de energievoorziening lokaal georganiseerd kan worden en een samenhangend gebied (regio) interessanter wordt voor de afstemming van economie, welzijn en zorg. 

Michiel Verbeek, 13 oktober 2019

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign