Een veerkrachtige democratie en een schreeuw om goede plannen van de traditionele middenpartijen

De grote overwinning van Forum voor Democratie toont de veerkracht van onze democratie, maar vormt ook een aanslag op de kernwaarden. De versnippering en de verrechtsing maken de bestuurbaarheid in de provincies lastiger, maar de positie van het kabinet kon weleens versterkt zijn. Gaat de groei tegen het establishment nog verder of kunnen de traditionele middenpartijen eindelijk een grotere groep aanspreken met overtuigende voorstellen en beloftes die wel worden waargemaakt?


Marc Chavannes van De Correspondent noemde de overwinning van Thierry Baudet in een opiniestuk in de NRC een plofkraak op de democratie. Dat vind ik wel een passende omschrijving. Het is geweldig dat burgers gemotiveerd kunnen worden voor een heldere keuze, maar het is ook dubieus dat provinciale vertegenwoordigers niet mee doen aan het democratische proces. Thierry Baudet zit met kompaan Theo Hiddema in de Tweede Kamer en heeft bij de Provinciale Staten verkiezingen van 20 maart 2019 zijn Forum voor Democratie opgestuwd naar de grootste partij van Nederland. Hij is begonnen met het Oekraïne referendum en heeft vandaar uit op een zeer uitgekiende manier een beweging opgebouwd met meer dan 30.000 leden. Na vele jaren is de VVD onttroond als grootste partij. Het was er Baudet natuurlijk niet om te doen om actief bij te dragen aan de dagelijkse politieke werkelijkheid in de provincies, maar om invloed op het landelijke beleid via de Eerste Kamer. Alles uit de kast om het landelijke beleid te beïnvloeden. Nu sterk worden in de Eerste Kamer en daarna zo snel mogelijk verkiezingen voor de Tweede Kamer forceren, is de uitgestippelde koers.


Verdere versplintering

Deze verkiezingen hebben gezorgd voor verdere versplintering van het politieke landschap. Partijen die niet met FvD en de PVV een coalitie willen maken in de provincies moeten al snel naar coalities van 5 of misschien zelfs 6 partijen. Ondanks de indrukwekkende entree in de provincies is het zeer voorstelbaar dat andere partijen FvD buiten de colleges houden. Of zal FvD een kans maken in Limburg en Zuid-Holland?


Potentieel voor het tegengeluid is 30%

In 2001 publiceerde de commissie Wallage het rapport In Dienst van de Democratie over de communicatie van de overheid en burgers. Aan de vooravond van de Fortuyn revolte (2002) werd op basis van Motivaction onderzoek geconstateerd dat er een potentieel in het electoraat zit van ca. 30% dat zich niet gehoord en onbegrepen voelt en geneigd is om een partij te kiezen tegen het establishment. ‘De traditionele middenpartijen hebben altijd veel beloofd, maar laten ons toch weer stikken’, is het gevoel bij deze groep. Ze zijn geneigd een gokje te wagen op een nieuwe club die zich duidelijk keert tegen dat establishment. Dat hebben we ook bij de laatste presidentsverkiezingen in de VS gezien. De haat tegen het establishment, waarvan Hillary Clinton een duidelijke exponent was, was zo groot dat de slechte kanten van Donald Trump op de koop toe werden genomen. Als de nieuwkomer na jaren niets heeft opgeleverd, dan is er weer ruimte voor een nieuwe partij. Een groot deel van de winst van Baudet is ten koste gegaan van de PVV. Je hoort aanhangers van Baudet zeggen ‘dat een stem op de PVV een stem is voor de eeuwige oppositie. Een stem op Baudet moet leiden tot meedoen en verandering’. Voor de tijd van Pim Fortuyn is een groot deel van die potentiële stemmers op een nieuw tegengeluid bij verkiezingen thuis gebleven. Fortuyn heeft veel mensen wakker geschud en geprikkeld om gebruik te maken van hun democratische recht. Geert Wilders heeft daarvan geprofiteerd en nu Thierry Baudet. Met een overzichtelijke campagne. Tegen de believers van noodzakelijke maatregelen op klimaatgebied, tegen verdergaande immigratie en voor strenge integratie, tegen de EU, voor directe democratie en voor meer koopkracht. De sterke focus op het klimaatbeleid in de campagne was voor GroenLinks erg gunstig, maar  het heeft ook Baudet in de kaart gespeeld. Hij vertegenwoordigde het sterkst het tegengeluid. Met het frame dat het beleid nauwelijks of geen effect zou hebben en alleen maar burgers veel geld zou gaan kosten, wist hij mensen in het hart te raken. Werken aan een betere wereld voor kinderen en kleinkinderen kunnen veel aanhangers van Baudet prima ondersteunen, maar met de koppeling van geldverslinding werd het een ander verhaal. Slimme (of sluwe?) politieke framing! De teksten van Baudet rollen steeds makkelijker uit de monden van zijn aanhangers. Het migratiebeleid is een tweede onderwerp waarop Baudet z’n winst heeft gehaald. Er heerst flinke angst voor teveel nieuwkomers tegenover autochtone Nederlanders. Kiezers kennen de teksten van Wilders over massa-immigratie, maar het heeft ze nog weinig opgeleverd. Dan maar hopen op nieuwkomer Baudet.   


70% kiest voor actief klimaatbeleid en voor redelijk immigratiebeleid

De Provinciale Staten verkiezingen hebben een verschuiving naar rechts opgeleverd en binnen rechts een verschuiving naar ultra rechts. VVD, PVV, CDA, 50Plus en SGP hadden een aandeel in de Eerste Kamer van 38 zetels (50,1%). Daarbinnen had ultra rechts (PVV) een aandeel van 23,7%. In 2019 gaan de rechtste partijen zeer waarschijnlijk 43 zetels halen in de Eerste Kamer (57,3%). Binnen rechts stijgt het aandeel ultra rechts van FvD en PVV naar 30,2%. Kijk je naar de cijfers in de provincies dan komen FvD en PVV samen in geen enkele provincie boven de 30%. Limburg scoort het hoogste met 29,8% en Groningen en Utrecht het laagst met 16,3%. In 5 van de 12 provincies heeft het rechtse blok van VVD, FvD, CDA en PPV een meerderheid in PS. Met de SGP stemmen erbij wordt zeker in Zeeland het rechtse blok veel groter. In de provincie Groningen is het rechtse blok het laagst. Het grote rechtse blok biedt VVD en CDA een uiterst comfortabele positie in de onderhandelingen. Zij kunnen immers alle kanten op en andere partijen kunnen niet om hun én ultra rechts heen!
FvD en PVV zullen elkaar in de provincies zeker goed gaan vinden, maar de meerderheid van 70% wil waarschijnlijk iets anders. Alle andere partijen willen immers een stevig klimaatbeleid. Dat zal er zeer waarschijnlijk komen. Op het gebied van migratie en integratie is het goed denkbaar dat FvD en PVV met name de VVD en het CDA kunnen gaan bewegen tot strenger beleid.




De overwinningsspeech van Baudet belooft niet veel goeds

Thierry Baudet zorgt wel voor vernieuwing. Een inhoudelijke speech van 20 minuten direct na zijn overwinning is opmerkelijk. Dat geldt ook zeker voor de inhoud ervan. De zorgvuldig voorbereide tekst stond bol van grote woorden: ondergang, indoctrinatie in media en onderwijs, ketterij, culturele capitulatie, geloof in de afgod van de klimaattransitie en de ‘boreale’ wereld (deze aanduiding voor Europa voor de migratiestromen was geliefd bij Mussolini en de vader van Marie Le Pen). Baudet voelt zich geroepen naar het front. De zweem van een roeping van hogerhand. Ik vrees dat Baudet deze kluiven graag in de arena gegooid heeft voor deskundigen, columnisten en anderen om veel en lang te duiden, over te spreken en te schrijven. Zo blijf je onder de aandacht!



De Groningers en FvD

De aantrekkingskracht van het tegengeluid van FvD is voor grote delen van de provincie Groningen goed verklaarbaar. De boosheid en verdriet rondom de versterkingsoperatie heeft bij veel Groningers het vertrouwen in de politiek tot een dieptepunt doen zinken. Vooral in minister Wiebes en zijn ministerie. Maar realiseren al die stemmers op FvD zich wel dat Thierry Baudet de gaskraan helemaal niet wil dichtdraaien? Zou FvD nu echt de beste steun zijn voor de Groningers in het aardbevingsgebied?


Kabinet zit extra stevig in het zadel

Met de grote populariteit van Thierry Baudet en zijn FvD zullen veel partijen geen behoefte hebben aan verkiezingen voor de Tweede Kamer. Het succes van Baudet is mede gebaard door het klimaatbeleid, maar heeft het zittende kabinet ook steviger in het zadel gebracht. En dat is weer gunstig voor het klimaatbeleid. GroenLinks en de PvdA zullen het kabinet hierbij van dienst zijn. En als het kabinet het voor elkaar krijgt om de rit uit te zingen tot 2021, dan ligt er een hele zware dobber voor Baudet om die jaren de boog gespannen te houden en zijn achterban enthousiast te houden. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.


Krijgt Baudet veel zendtijd of niet?

Uit de geschiedenis van de PVV weten we dat als de PVV weer een tijdje niet in het nieuws is geweest, dan dalen ze in de peilingen. Voor Geert Wilders reden om weer een keer iets verschrikkelijks te roepen en hup de media slaat aan en de peilingen gaan weer omhoog. Als Baudet 2 jaar de boog gespannen moet houden, dan gaan we nog wat meemaken. Het zou zo maar kunnen dat hij daar met z’n team al over nagedacht heeft. De vraag is of de nieuwsrubrieken en de talkshows Baudet weer flink gaan helpen door daar veel aandacht te gaan besteden. Het levert aandacht op voor het eigen programma en je kunt andere politici er flink mee prikkelen. In deze verkiezingsstrijd maakte Sybrand Buma een snedige en treffende opmerking aan tafel bij Pauw en Jinek: ‘politici als Baudet en Wilders hoeven helemaal niet aan tafel aan te schuiven, ze krijgen voldoende aandacht  door de vragen van Pauw en Jinek’. De traditionele middenpartijen kunnen maar op een manier een effectief tegengeluid geven en dat is met interessante concrete voorstellen te komen, die mensen raken in hun hart of portemonnee. Dan kunnen de nieuwsrubrieken en de talkshows zich daar mee bezighouden. Dan hoeven ze niet uit te wijken naar de grote woorden aan de zijlijn. Het vervolgsucces van FvD ligt niet aan Baudet, maar aan de traditionele middenpartijen zelf!

Michiel Verbeek, 22 maart 2019

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign