Hoelang moeten we nog en wat gaan we van de coronatijd leren?

Ruim drie weken thuis-quarantaine zitten erop. Zitten we bijna op de helft of moeten we nog langer door? De meeste Nederlanders houden zich aan de ‘intelligente lockdown’ en er zijn heel veel goedwillende landgenoten met prachtige initiatieven om elkaar te helpen door deze moeilijke tijd. Maar wat moeten we veel missen deze zomer!

Er kunnen al schooltassen aan de vlaggenmast terwijl de tijd van centrale examens nog moet komen. Maar die komen niet. De schoolexamens gaan bepalen wie een diploma krijgt en wie niet. Voor veel leerlingen is dat een mooi vooruitzicht. Degenen die het van een eindspurt moeten hebben op het centraal schriftelijk, moeten maar hopen dat er voldoende herkansingen komen voor schoolexamens. Het is prachtig om te zien hoe snel het onderwijsveld het traditionele klaslokaal heeft ingeruild voor een digitaal lokaal. Het enthousiasme waarmee docenten filmpjes maken en digitale lessen geven, zal na de coronatijd ongetwijfeld leiden tot nog betere producten en een vast onderdeel in het onderwijsaanbod. 

Wat moeten we veel missen

Het is en wordt een zware tijd van ‘niet krijgen’. Geen mooie sportevenementen en geen festivals. Niet naar de eigen sportclub en de kroeg. Eten afhalen of laten bezorgen kan bij veel meer restaurants, maar gezellig uit eten zit er even niet in. Er stond dit jaar zoveel moois op het programma als de Olympische Spelen en het EK voetbal, maar helaas. En dan zijn we ook nog DWDD kwijt. Oké, die waren we ook zonder Corona kwijt geweest. Maar dan hadden we tenminste een spetterend afscheid gehad. We hebben genoeg talkshows over, maar DWDD was toch van aparte klasse. In veel talkshows kunnen gesprekken op een gegeven moment gaan kabbelen. En de meeste talkshows zijn bijna allemaal alleen praten aan de stamtafel. Bij een minder interessant onderwerp of gast ligt afhaken op de loer. Bij DWDD blijft de vaart erin en er zit altijd iets moois in de show. Een verrassende gast, een nieuw item los van het nieuws van de dag, de leuke zangrubriekjes, een onderwerp die ‘fladdert’ door het programma en het snelle strakke ritme van de introducties van gasten door Matthijs van Nieuwkerk. Om te voorkomen dat de intro van een gast al kabbelend wordt, ratelt van Nieuwkerk het verhaal van de gast zelf de ether in. Zang aan tafel is bij DWWD uitgevonden. De side-kicks zijn niet alleen bekende Nederlanders, maar worden het wel na het optreden in DWDD. Het interviewen van kinderen ging Matthijs nooit echt goed af, maar hij gaf jongeren op de juiste momenten wel het podium. En dan waren er de odes aan bijzondere mensen en natuurlijk de boekenrubriek. Zo heb ik het schitterende boek ‘De kunst van het veldspel’ van Charles Hardbach leren kennen. Aanrader voor de thuis quarantaine.

Eenzaamheid

In de toespraak van de Koning viel op dat we aan de coronacrisis niets kunnen doen, maar aan de eenzaamheidscrisis wel. Eenzaamheid is niet hetzelfde als sociale isolatie, niet hetzelfde als alleen-zijn, en niet hetzelfde als afzondering. Eenzaamheid kan ontstaan door het gemis van een innige band met een ander of door de discrepantie tussen de sociale relaties die iemand zou willen, en de sociale relaties die iemand heeft. We horen steeds meer schrijnende verhalen van ouderen en mensen met een beperking in instellingen die niet meer bezocht kunnen worden. Zij missen die sociale relaties enorm. Maar denk ook aan al die mensen die alleen wonen en dat onder normale omstandigheden heerlijk vinden. Met een druk werkleven en een druk sociaal leven is het thuishonk een oase van rust. Maar zit je opgesloten in je eigen huis wordt het gevoel heel anders. In een artikel van Lynn Berger van De Correspondent kwam ik deze quote tegen van schrijfster Olivia Laing:  ‘Eenzaamheid is iets dat koud als ijs en helder als glas komt opzetten om je te omsingelen en te verzwelgen.’ Hopelijk dat de vele hartverwarmende initiatieven van hulp en solidariteit aanhouden en de ‘verzwelging’ voorkomen!

Vond iedereen lezen maar leuk

Wat is het fijn in deze tijd als je van lezen houdt. Terugtrekken op een kleine ruimte en dan van alles in je hoofd meemaken. Je gunt dat iedereen. Misschien is dit de tijd om het uit te proberen!

De cijfers

Een van de vaste onderdelen van mijn thuisdagen is uitgebreid kranten lezen en alle cijfers over het coronavirus proberen te doorgronden. Bij toeval kwam ik op de website https://www.worldometers.info. Iedere dag kun je hier heel overzichtelijk alle cijfers bekijken van de landen waar een corona-besmetting is geconstateerd. Daar voeg ik dan aan toe de informatie op de website van het RIVM en de stichting NICE (Nationaal Intensive Care Evaluatie). De gerichtheid op de cijfers leidt er bij mij toe om een paar cijfers bij te houden. Het is wel heel bijzonder dat vrijwel de hele wereld in ‘oorlog’ is met het coronavirus. Dat levert betrokkenheid op elkaar op. Zou mooi zijn als we daar na de coronatijd iets moois van terug zien. 

Inkomsten naar nul

Ondernemingen werd overvallen door de reactie van de overheid op de coronacrisis. Horeca en sportkantines moesten dicht. Een streep door grote evenementen.  Winkelketens met heel veel klanten sloten de deuren. Abrupt kwam het sociale- en bedrijfsleven tot stilstand. De omzet voor veel bedrijven daalde in rap tempo naar nul. Maar de kosten gaan door. Zonder acute hulp van de overheid is een golf van faillisementen onontkoombaar. Die bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn niet schuldig aan deze crisis, maar ondervinden wel de gevolgen. Gelukkig heeft het kabinet snel een enorm ondersteuningspakket opgesteld. Voor de minister van Financiën was geld even geen probleem. Er zullen enorme bedragen geleend worden door de overheid. De overheid wilde massa-ontslagen voorkomen en heeft met de NOW (Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid) bedrijven in staat gesteld werknemers te behouden. De overheid betaalt 90% van de loonkosten. En diverse sectoren kunnen rekenen op 4000 euro ter derving van kosten. De zzp’ers die te weinig inkomsten kunnen genereren kunnen bijstand aanvragen. Maar is het genoeg, zeker als de lockdown langer doorgaat? Waarschijnlijk niet. Als de omzet vrijwel wegvalt is 10% van de loonkosten nog veel en helemaal opgeteld bij andere kosten die gewoon doorlopen. Het probleem waar bedrijven tegenaan lopen is het beste geholpen met een ruimhartige kredietregeling. Wat heeft een bedrijf nodig ter compensatie van het omzetverlies? Dat bedrag zou geleend moeten kunnen worden tot dat de samenleving weer open gaat. Dit zou de overheid kunnen doen door alle banken een kredietgarantie te verstrekken of door de kredietfaciliteit via de ‘staatsbanken’ ABN AMRO en de Volksbank te laten lopen. Bedrijven kunnen lenen wat ze nodig hebben tegen 1% rente en de verplichting om het bedrag binnen 5 of 7 jaar terug te betalen. De staatsschuld van Nederland zal fors omhoog gaan, maar dat is acceptabel als we de economie redden! 

Rutte en Hoekstra in Europa en de Eurobonds

Mark Rutte wordt in Nederland geprezen om zijn leiderschap, maar samen met zijn minister van Financiën, Wopke Hoekstra, heeft hij zich niet geliefd gemaakt bij collega’s van Italië, Spanje en Portugal. Die landen willen het Europese noodfonds inzetten voor ondersteuning. Wie had ooit gedacht dat we 12 jaar na de kredietcrisis weer in vergelijkbare discussies zouden komen? Een aantal zuidelijke landen brengen het idee van Eurobonds weer op tafel. Tijdens de kredietcrisis kwamen overheden in de knel van de financiële markten. De landen met een hoge staatsschuld en een slecht draaiende economie moesten hoge rentes betalen voor het lenen van geld. Die hoge rentes maakte het noodzakelijke stimuleringsprogramma in landen als Griekenland, Spanje, Italië en Ierland lastig tot onmogelijk. Om het tegen elkaar uitspelen van landen door grote financiële instellingen te voorkomen, kwam de gedachte op om de staatsschulden gezamenlijk te financieren. Met andere woorden, alle staatsschulden worden dan bij elkaar opgeteld en als één partij wordt er geleend op de financiële markten. Met als gevolg dat de financiële marktpartijen geen onderscheid meer konden maken tussen Italië en Nederland. Een mooie daad van solidariteit. De rijke landen voelden echter niks voor de Eurobonds. De rijke landen vreesden te hoge rentes. In deze coronatijd moet er wederom veel krediet op tafel komen, om de economieën door een tijd van enorme omzetdaling heen te loodsen. De hele wereld vecht tegen dezelfde vijand. Dan verwacht je grote solidariteit binnen Europa, maar helaas onttrekt Nederland zich daarvan. In de tijd van de kredietcrisis lagen de rentepercentages erg ver uit elkaar, in deze tijd veel minder. Nu is dus een beter moment om de Eurobonds in te voeren.

Schermvergaderen

Nederland heeft op grote schaal ervaringen opgedaan met Zoom, Hangouts, Microsoft Teams en Skype. Sommige mensen zitten zo’n 6 uur per dag achter het scherm voor  overleggen. Wat zullen die aan het einde van de week gaar zijn. Aan het einde van de coranacrisis zijn we met grote getale zeer bedreven in schermvergaderen en doen we dat uiterst efficiënt. Ik ben benieuwd wat we van al die nieuwe ervaringen meenemen na de tijd na corona. 

Wat nemen we mee naar de periode na de crisis?

De aanpak van het virus is bekend en de strategie van de regering wordt geaccepteerd en gevolgd. In de derde week van de ‘intelligente lockdown’ begint de discussie op gang te komen over een intelligente ‘open up’. De speculaties over wat we gaan leren van deze crisis zijn begonnen. Sommigen verwachten dat we grote maatschappelijke veranderingen krijgen. Het zou een steun in de rug kunnen blijken te zijn voor de kanteling van de economie gebaseerd op fossiele brandstoffen naar een circulaire economie. We ervaren een nadelige kant van globalisering. Wat betekent dat voor het sentiment over globalisering? Misschien worden bij economische ontwikkelingen het planetaire plafond meer geëerbiedigd. Hoogleraar ontwikkelingseconomie en columnist van Trouw, Irene van Staveren, denkt dat door de coronavirus de markt van z’n voetstuk valt. ‘De markt’ wordt ten onrechte vaak in de verdachtenbank gezet. Een markt zorgt voor de afstemming van vraag en aanbod. Dat is een uiterst nuttig doel. Het wordt pas vervelend als één partij de dienst gaat uitmaken en kleine partijen uit de markt kan drukken. Om dat fenomeen te voorkomen moet je niet ‘de markt’ afschaffen, maar zorgen voor een goede marktmeester. Een marktmeester die op tijd corrigeert. Door uitdijende marktmachten te stoppen, door prijsbeleid, door geboden en verboden en door subsidies. De spelers in het kapitalistische stelsel begrijpen dat heel goed. In het verleden is het kapitalistische systeem goed in staat gebleken zich aan nieuwe omstandigheden aan te passen. Zie hoe grote bedrijven zich hebben neergelegd bij de omschakeling naar een circulaire economie. Hun lange termijn investeringen gaan in de richting van de nieuwe tijd. Het kapitalistische systeem krijgt een breder blikveld. Naast geld verdienen komen er andere waarden in het systeem. De schrijvers John Mackey en Raj Sisodia noemen dat Conscious Capaitalism (Gewetensvol Kapitalisme).  

Tot slot nog een zorg voor de detailhandel. In deze coronacrisis zijn er veel nieuwe kopers bij webshops bijgekomen. Als die veel goede ervaringen hebben opgedaan, dan is de kans niet ondenkbaar dat ze online blijven kopen. De detailhandel had het al moeilijk, maar zouden het door het succes van de webshops weleens nog moeilijker kunnen krijgen! 

Michiel Verbeek, 6 april 2020

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign