Jelmer Mommers legt de gevaren en kansen van de opwarming van de aarde heel goed uit

Jelmer Mommers heeft een inspirerend boek geschreven over het meest belangwekkende en uitdagende thema van nu: het klimaatbeleid. Hij legt in heldere taal uit wat er aan de hand is, wat we hebben te verwachten, welke oplossingen er zijn en wat we vandaag en morgen kunnen doen! Hoe gaan we dit uitleggen? Nou, zo als Jelmer Mommers dat doet!



‘In onze lange mars naar moderniteit hebben we als soort iets unieks gepresteerd: we hebben de volgende ijstijd voorlopig tegengehouden. Bizar! Hoe dan? Als wij de CO2-concentratie niet hadden opgekrikt, zou de aarde nu op weg zijn naar een nieuwe ijstijd’. De planeet krijgt nu ongeveer net zo veel (lees: weinig) energie van de zon als tijdens het hoogtepunt van de laatste ijstijd. Zonder menselijke invloed zou de CO2-concentratie de afgelopen duizenden jaren langzaam zijn gaan dalen. Kortom: als je lang genoeg wacht, maakt de natuur hoge concentraties CO2 in de lucht onschadelijk, omdat er jaar in jaar uit iets meer CO2 uit de atmosfeer verdwijnt. Het gevolg is afkoeling, groeiende ijskappen, en uiteindelijk – nog weer duizenden jaren later – een nieuwe ijstijd’. Maar er kwam een ommekeer. ‘CO2 is het belangrijkste broeikasgas dat we uitstoten, het veroorzaakt bijna twee derde van de huidige opwarming. Maar het is niet alleen CO2: ook de concentratie van methaan, lachgas en andere broeikasgassen is in de afgelopen 150 jaar flink gestegen. In de 66 miljoen jaar geologische geschiedenis waarover we enigszins betrouwbare reconstructies hebben, is geen precedent te vinden voor dit tempo van klimaatverandering. Vergeleken met 1750 stevenen we nu af op een gemiddelde wereldwijde opwarming van 3 à 4 graden Celsius aan het einde van deze eeuw’. Jelmer Mommers geeft haarscherp aan wat er gebeurd is in de afgelopen decennia en wat de opvattingen zijn van een hele grote groep wetenschappers. 97% van de deskundigen zegt: ‘menselijke uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt de huidige opwarming’. Er is geen reden om de consensus onder wetenschappers te wantrouwen. Al was het alleen maar vanuit het ‘voorzorgprincipe’.
Mommers legt uit wat de gevolgen zijn voor het zeewater, de dieren in zee, hele ecosystemen en de koraalriffen. Dan besef je plotseling hoe de elementen met elkaar verbonden zijn en besef je tevens als wij het voor elkaar krijgen om de CO2 uitstoot te dempen dat we dan nog jaren last hebben van de uitstoot van de afgelopen decennia. Met de huidige trend van opwarming zal de komende twee millennia zeker 25 landen 10 procent van hun oppervlak kunnen verliezen. Hongkong, Shanghai, Tokyo, Jakarta, Hanoi, Calcutta, Mumbai en New York (miljoenensteden) liggen in de gevarenzone. Nog zo’n gevolg dat wel even binnenkomt is het effect van veel hogere buitentemperaturen. ‘Als het kwik te ver stijgt, en als ook de luchtvochtigheid toeneemt, is iedereen die zich wel buiten waagt kwetsbaar voor hitte. Wij kunnen onze lichaamswarmte alleen kwijt door te zweten. Als de luchtvochtigheid te hoog is, lukt dat niet meer – dan verdampt je zweet namelijk niet. En dan is de dood niet ver meer: bij een temperatuur van 35 graden en een luchtvochtigheid van 90 procent sterven zelfs jonge goden in de schaduw binnen een paar uur’.


Doorbreken van het pact tussen de wereldeconomie en fossiel

We weten dat fossiele brandstoffen een belangrijke oorzaak zijn van de opwarming van de aarde. En we zitten met het probleem dat de wereldeconomie een pact is aangegaan met fossiele brandstoffen. Wie het in zijn hoofd haalt dat pact te verbreken, breekt ook zijn economie. Toch gloort er ook hoop. Er zijn veel mogelijkheden om het roer om te gooien. Daaronder vallen niet oplossingen als: palmolieplantages voor biodiesel, houtkorrels meestoken bij energiecentrales en het opvangen en opslaan van CO2. Uitgebreid worden deze ‘schijnoplossingen’ behandeld. Mommers waarschuwt voor het ‘verschansprincipe’. In Nigeria, bijvoorbeeld, wordt gebouwd aan Eko Atlantic, een afgesloten woonwijk op een opgespoten eiland voor de kust van Lagos, de grootste stad van het land. Eko Atlantic moet een walhalla worden voor rijke Nigerianen, jetsetters en de hoofdkantoren van multinationals. Het wordt door de twee private ontwikkelaars aangeprezen als ‘een duurzame stad, schoon en energiebesparend, en met een minimale CO2-uitstoot’. Er gaan 250.000 mensen wonen en 150.000 mensen werken – en dat zijn gelijk ook de enige mensen die toegang krijgen tot het eiland. We dachten dat klimaatverandering redelijk democratisch was, maar nee. De rijken kunnen zich voor de gevolgen van klimaatverandering verschansen in gated communities. De armen en de middenklasse kunnen dat niet! Veiligheid voor de uitverkorenen! Een onverteerbare gedachte!


Klimaatvluchtelingen

Er zullen steeds meer mensen op de vlucht slaan vanwege droogte en honger. De grote groep vluchtelingen uit Syrië zijn gevlucht voor dood en verderf, maar de ellende is daar begonnen met droogte en mislukte oogsten met onvrede en opstanden als gevolg. De klimaatmigranten zullen gaan toenemen.


Optimale temperatuur voor economische ontwikkeling

Er ligt een interessante relatie tussen temperatuur en economische ontwikkeling. Mommers noemt een onderzoek uit 2015 waarin een ‘bijna wet’ is beschreven. Economieën bleken het beste te presteren rond een optimum van gemiddeld 13 graden Celsius. Vooral landen met gematigde klimaten – de VS, Japan en een groot deel van Europa – lagen de afgelopen eeuwen vlak bij dit optimum. Bij hogere temperaturen dalen onder meer de opbrengsten van de landbouw en de arbeidsproductiviteit, en dat drukt de groei.
 

Er is hoop en we kunnen er iets aan doen!
Het doorbreken van de heilige band tussen economie en fossiel kan. Wind en zon zijn gratis. Het mooie van zon en wind is dat ze geen grondstoffen nodig hebben zoals bij fossiel. Alleen dragers. Realiseer je dat er dagelijks zeker tien keer meer windenergie beschikbaar dan de hoeveelheid energie die de wereld nu verbruikt. En in een uurtje ontvangt de aarde genoeg zonnestraling om de mensheid een jaar van energie te voorzien. De opvang en omzetting naar energie wordt steeds goedkoper. Het lastige is dat zon en wind beschikbaar is als de zon schijnt en het waait. We hebben batterijen nodig voor opslag. Die worden steeds beter. Er is nog erg veel lithium voor batterijen en voor de volgende generatie batterijen wordt zand gebruikt. Daar is zeker genoeg van. Waterstof is al decennia veelbelovend, maar nu wordt het echt serieus. ‘Bij waterstof doe je stroom (uiteraard van duurzame bronnen) door een vat water. De H-moleculen maken zich los van de O-moleculen. Deze schone brandstof kan door de aardgas leidingen’.
De plastics die we nu nog van olie maken, zouden we in de toekomst ook van algen kunnen produceren. Kernenergie levert geen CO2 uitstoot op, maar Mommers verwacht dat de nieuwe generatie kerncentrales de concurrentieslag met zonnepanelen en windmolens niet gaan winnen. Agro-ecologie biedt veel perspectief. Betere landbouw, meer biodiversiteit en het toepassen van het kringloop-principe. In de kledingindustrie zijn materialen zoals hennep, vlas en brandnetel duurzame alternatieven voor katoen, polyester, wol en zijde. Als we op die duurzame materialen overstappen, dalen het watergebruik, de uitstoot van broeikasgassen en het gebruik van mest en gif door de kledingindustrie. In de bouw zouden we veel meer gebruik kunnen gaan maken van bamboe, een extreem snelgroeiende grassoort die tijdens het groeien CO2 vastlegt, die de druksterkte van beton heeft en de treksterkte van staal. Ook hennep blijkt een uitstekend bouwmateriaal. Het staat niet in het boek, maar de ontwikkelingen van superkritische watervergassing (https://www.gasunie.nl/expertise/thema-groen-gas/superkritische-watervergassing) is ook interessant om op korte termijn fossiel terug te dringen en slim gebruik te maken van de aardgasinfrastructuur.


Ondernemende overheid

Voor het aanbrengen van de versnelling richting een circulaire economie en terugdringing van de opwarming van de aarde, hebben een ondernemende overheid nodig. Wie wil weten wat dat betekent moet zeker de econome Mariana Mazzucato lezen.


China uitstootkampioen en wereldleider productie duurzame energie


China is ’s werelds uitstootkampioen, maar is ook is inmiddels wereldleider in de productie van duurzame energie. Het land schrapt op hoog tempo de bouwplannen voor nieuwe kolencentrales, met als simpele reden dat stroomproductie met zonnepanelen en windmolens op veel plekken goedkoper is én minder lokale luchtvervuiling oplevert. China wil de uitstoot van broeikasgassen vanaf 2030 laten dalen. Zonne-energie is in India al 50 procent goedkoper dan stroom uit steenkool. 
Denk niet dat het afscheid van fossiel iets te maken heeft met het inzicht komen van tekorten. Mommers schrijft hierover: ‘Er zit nog genoeg olie in de grond om ons huidige consumptieniveau nog 230 jaar voort te zetten. Aardgas hebben we nog voor ongeveer 280 jaar, en zelfs voor 1.600 jaar als we het uit de bevroren bodem van de oceaan zouden gaan winnen – een techniek waar Japan, China en de VS nu in investeren’.


Uit de houdgreep van fossiel

We gaan het niet redden om in een keer afscheid te nemen van fossiel, maar laten we uit de huidige houdgreep van fossiel komen, stelt Jelmer Mommers voor. Het roer moet om. En dat kan. Bedenk dit: ‘Ideeën zijn besmettelijk, emoties zijn besmettelijk, moed is besmettelijk’, schrijft de Amerikaanse essayist Rebecca Solnit. ‘Zodra we deze kwaliteiten – of hun tegenpolen – belichamen, brengen we ze over op anderen. Individuele acties kunnen ‘mislukken’, maar langdurige collectieve inspanningen blijven nooit zonder resultaat. De Nederlandse pensioenfondsen hebben een vermogen van zo’n 40 miljard euro belegd in fossiele energiebedrijven. Het wordt hoog tijd dat de druk wordt opgevoerd om dit af te bouwen en te investeren in de koplopers in de circulaire economie. En tot slot geeft Jelmer Mommers een tip voor iedereen die vandaag zelf iets wil doen: geen vlees of minder vlees, groene energie en vergroen je reisgedrag.
Het verhaal van Jelmer Mommers verdient verspreiding. Na het lezen van het boek heb ik direct twee exemplaren bijgekocht voor de komende verjaardagen.



Voor degenen die direct aan de slag willen kunnen ook putten uit het 40-puntenplan van Urgenda: https://www.urgenda.nl/wp-content/uploads/Urgenda-40-puntenplan.pdf
Het klimaatakkoord: https://www.klimaatakkoord.nl/documenten/publicaties/2019/06/28/klimaatakkoord
En het tevens prachtige boek Drawdown, samengesteld door Paul Hawken: https://www.drawdown.org/  en https://www.bol.com/nl/p/drawdown/9200000101887220/?suggestionType=typedsearch&bltgh=k41x72-MMAvRucimKW1LvA.1.2.ProductImage



Michiel Verbeek, 30 juni 2019





© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign