Kan de sociale investeringsstaat ons verder helpen?

Jet Bussemaker heeft er als minister driftig meegewerkt aan het ombouwen van de verzorgingsstaat naar de participatiesamenleving. Als kersverse hoogleraar wil ze participatiesamenleving alweer vervangen door de sociale investeringsstaat. Er kwamen in de maand februari een aantal nieuwsberichten langs die misschien met een sociale investeringsstaat een stap verder geholpen kunnen worden.


Meer Europa nodig

De datum van de Brexit komt steeds dichterbij en er is nog geen uitzicht op een zachte landing. Theresa May zoekt hulp bij Europa om de eigen achterban te overtuigen dat haar deal beter is dan no deal. De geschiedenis van de Europese Gemeenschap laat zien dat ze er erg goed in zijn om op het laatste moment toch met een oplossing te komen. Zouden Tusk en Juncker uiteindelijk Theresa May nog kunnen en willen redden? Ondertussen weet Europa maar geen fatsoenlijke oplossing te vinden voor het beheersbaar maken van migratie. Ik las in de NRC een verhaal over het nieuwe boek van Linda Polman. Haar boek heeft de passende titel ‘Niemand wil ze hebben’. Het Griekse eiland Lesbos herbergt sinds 2015 het grootste vluchtelingenkamp van Europa . In 2018 zaten er 8.500 mensen vast in kamp Moria, terwijl er plek is voor 3.100 mensen. Er is één toilet voor iedere 72 mensen, een douche moeten ze met zijn vierentachtigen delen. Als het regent, drijven de uitwerpselen uit het rioolwater door de tenten. Europa betaalt voor grensbewaking, verzorgt werkgelegenheidsprojecten of investeert anderszins, in ruil voor het tegenhouden van migranten – ongeacht of deze mensen recht hebben op een vluchtelingenstatus of dat het gelukzoekers zijn. Hoe langer deze mensonterende situatie aanhoudt, hoe minder media-aandacht er voor is en hoe minder het de politieke agenda beheerst en mensen beroert.

Bij veel politieke partijen bestaat vrees voor de rechter flank als het om migratie gaat. Die spelen handig in op de sentimenten die er leven ten aanzien van nieuwkomers. Zeker als ze concurrenten op de arbeidsmarkt en huizenmarkt worden. De Britse politicoloog Matthew Goodwin heeft studie gemaakt van de opkomst van het populisme. Hij zegt dat we moeten ophouden met de aanhangers van de populisten als oude, witte, boze mannen weg te zetten. Hij pleit voor het op de agenda zetten van een meer robuuste immigratiepolitiek. Investeren in hechter geïntegreerde sociale gemeenschappen. Doen we dat niet, dan neemt het wantrouwen toe, neemt de steun voor de verzorgingsstaat (Goodwin kent de gedachten van Jet Bussemaker nog niet) af en ook de solidariteit met mensen met een andere achtergrond. Wanneer we gesegregeerde wijken laten bestaan, geen betekenisvolle bruggen tussen verschillende gemeenschappen weten te bouwen, ondermijnen we het hele progressieve project. Er is echt haast bij, aldus Goodwin. Snel aan de slag met de sociale investeringsstaat!





De Verleiders en de minister

De Verleiders is een groep fantastische acteurs die op het toneel grote maatschappelijke thema’s aan de kaak stellen. Initiatiefnemers George van Houts en Tom de Ket spelen samen met Victor Löw, Leopold Witte en Pierre Bokma. De voorstelling over de zorg heb ik gezien met een gastrol van Marcel Hensema. Hun eerste voorstelling ging over geld en het bankwezen. Zij bestuderen hun onderwerpen zeer nauwkeurig en maken er vervolgens een leerzame, maar ook vermakelijke voorstelling van. Hun laatste project gaat over privacy. Dat hebben ze mogen toelichten aan de tafel van Matthijs van Nieuwkerk. Dat leidde tot een reactie van minister Kasja Ollongren. Zij was gepikeerd over de toegedichte methoden van de AIVD. Daar klopte niets van volgens de minister. De acteurs zijn vervolgens uitgenodigd bij de AIVD en de minister is de voorstelling gaan zien. Matthijs van Nieuwkerk heeft ze vervolgens allemaal aan tafel uitgenodigd. Tafelheer was Huib Modderkolk van de Volkskrant, die zich graag mengde in de conversatie. De minister viel over een voorbeeld van De Verleiders over researchwerk van de AIVD. In het opsporen van terreurverdachten is het denkbaar dat mensen, die kunstmest kopen in een buurt waar veel moslims wonen, een vlaggetje achter hun naam krijgen om in de gaten te houden. Dit is ondenkbaar volgens de minister en het brengt de AIVD in diskrediet. Huib Modderkolk had de voorstelling gezien en was ook kritisch, omdat de feiten volgens hem niet altijd klopte. En bij dit soort serieuze zaken zou dat wel moeten. Ook in de NRC las ik een dag later een een negatief bericht van Ron Rijgaard: ‘In dat licht is de waarschuwing van De Verleiders dat we ons beter moeten verdedigen tegen de gezwellen die de digitalisering voortbrengt niet voor niets. Zodat de conclusie kan zijn dat zelfs mislukt theater toch een maatschappelijke functie kan hebben’. Hoezo mislukt theater? We mogen blij zijn dat deze topacteurs grote maatschappelijke thema’s bestuderen en omzetten in een theatervoorstelling. Ik denk dat deze acteurs beter geïnformeerd zijn dan menig politicus en ze weten de onderwerpen ook nog eens van comedy te voorzien. Ga zo door!




Yascha Mounk en de strijd tegen de bedreigingen van de democratie


Yascha Mounk (1982) is professor politieke wetenschappen van Harvard. Ik zag hem voor het eerst in het VPRO programma Tegenlicht. Nu heb ik een Ted Talk van hem bekeken. Hij ziet drie bedreigingen voor de liberale democratie: 1. Economische stagnatie met daling van de levensstandaard. 2. Identiteitsproblematiek. Angst voor een multi-ethnische democratie. 3. Social media. Vervolgens ziet Mounk 4 manieren om in verzet te komen tegen de aanslagen op de liberale democratie: 1. Protesteren. Laat zien dat het niet alleen de populisten zijn die ‘voor de mensen’ opkomen. 2. Bemoei je met de democratie via politieke partijen. Laat je stem horen binnen partijen. 3. Help mee de politiek te veranderen. Economische groei voor iedereen. Werk mee aan een inclusieve samenleving. 4. Betrek mensen bij de inzet voor de democratie. Samenwerken is de crux. Doe wat je kunt voor de liberale democratie.





Jon Barnes op de TedX Groningen in 2017. Moderne organisaties zijn voortdurend in verandering. Kleine stapjes voorwaarts. Die bedrijven hebben een obsessieve focus op de klant en ze hebben geen krachtige personen, maar krachtige processen. Dat is democratie! Ook landen hebben soms een obsessieve focus op de klant. Denk aan e-regering van Estland. Nieuwe vormen van directe democratie helpen tegen de populariteit van populisten. Een keer in de vier jaar kunnen de populisten een verkiezing kapen, maar honderd keer in zo’n periode wordt een stuk lastiger.





Testen van de kwetsbaarheid van ouderen en het voorkomen van eenzaamheid

Corinne Ellemeet van Groen Links heeft veel weerstand opgeroepen met haar plan om ouderen te testen op kwetsbaarheid. Geriater, Joris Slaets, is al heel lang bezig met een zogenaamde frailty test. Hij pleit al heel lang voor een goed gesprek van de dokter met ouderen over het eigen welbevinden. Gaat een operatie dat welbevinden verhogen of levert een operatie op hoge leeftijd allerlei vervelende complicaties op? Waar Ellemeet voor mij helemaal de fout in gaat is dat ze pleit voor een screening door een geriater voor een operatie als algemene systematiek. Wat de politiek moet doen is aan het veld vragen wat ze nodig hebben om het gesprek te voeren over welbevinden en wel of niet opereren. Eenzaamheidsonderzoekster Jenny de Jong: Voorkom nieuwe eenzaamheid. Advies: leg een „konvooi” aan – een groep van verschillende type mensen die je door de jaren heen met je ‘meedraagt’. „Familieleden, vrienden, maar ook mensen om alleen gezellig koffie mee te drinken.”


 

Naar een sociale investeringsstaat

Jet Bussemaker, minister van Onderwijs in het kabinet Rutte 2, wil af van de participatiesamenleving als opvolger van de verzorgingsstaat. In een interview met de NRC neemt ze afstand waar ze zelf als minister medeverantwoordelijk voor was. Ze wil een sociale investeringsstaat. Bussemaker schaart zich achter de kritiek dat de participatiesamenleving teveel uitgaat van zelfredzaamheid en hulp van de directe omgeving. Er zijn mensen die langdurig en soms permanent een steuntje in de rug nodig hebben. In het artikel wordt de sociale investeringsstaat nog niet in details uitgewerkt. Daar is de kersverse hoogleraar nog mee bezig. Laat ik alvast een paar gedachten meegeven voor een interessante dialoog die onherroepelijk gaat komen. De gemeente is bij uitstek de organisatie voor initiëren, ondersteuning en organiseren in buurten en wijken. We moeten vanuit de gemeente systematisch investeren in het sociale weefsel van de samenleving. Dat betekent ruimhartig ondersteunen van wijkinitiatieven, doelgroepinitiatieven, dorps- en welzijnscoöperaties. Het initiëren, ondersteunen en organiseren van ‘ontmoeting’. De problemen bij schuldsanering en armoedebestrijding zijn zolangzamerhand wel bekend. En we weten ook allang wat wel en wat niet werkt. Het wordt hoog tijd voor concrete acties. Experimenten en uitrollen bij goede effecten. Vanuit de participatiesamenleving weten we dat er te makkelijk vanuit gegaan wordt dat mensen met een tijdelijk steuntje in de rug het wel weer redden. Dat blijkt niet zo te zijn. Sommige mensen hebben permanent een vorm van ondersteuning nodig. Coaching is in veel gevallen zeer succesvol gebleken. Iemand die je helpt in de zoektocht naar regelingen en voorzieningen. Een coach met tijd, energie en aandacht. Die kan helpen om een ‘konvooi’ op te bouwen. Die ook net dat duwtje kan geven wanneer terugval op de loer ligt. En komt die terugval toch, dan helpt de coach je weer overeind. Ontwikkelhuizen starten om mensen zonder werk de kans te geven om vanuit hun eigen wensen, behoeftes en competenties iets te betekenen voor anderen. Het appelleren op dingen waar mensen niet goed in zijn is niet zo productief. Inspelen op passies en wensen helpt mensen beter vooruit. Met het sluiten van verzorgingshuizen is er een grote groep ontstaan die nog te goed is voor het verpleeghuis en eigenlijk te slecht voor zelfstandig wonen. Een kleinschalige betaalbare woon/zorg vorm is de oplossing. Druk van de ketel bij mantelzorgers en bevorderen van het welbevinden van kwetsbare ouderen. De zorg heeft niet alleen geprofiteerd van aanbesteding. Zeker waar de lange adem van hulp en ondersteuning nodig is. De jeugdzorg heeft veel last van de onzekerheid bij organisaties die om de drie jaar weer moeten vrezen voor hun voortbestaan. Er is een gigantische behoefte aan mensen in de zorg, maar door de tucht van de aanbesteding passen organiseren op met vaste contracten. Ze moeten een flinke flexibele schil hebben om zich snel te kunnen aanpassen als er een aanbesteding verloren wordt. Dit is geen sociale investering. Dat moet anders! Langjarige zekerheid bij goed beleid van een zorginstelling leidt tot investeringen in de mensen die het werk moeten doen. Dat hebben we nodig. De sociale investeringsstaat betekent niet dat vadertje staat wel voor je zorgt, maar organiseert voor allerlei situaties vangnetten en stimuleert anderen in de samenleving om bij te dragen aan het krachtiger maken van het sociale kapitaal in onze samenleving! Geeft ruimte aan experimenten en helpt bij de uitrol van successen!



Michiel Verbeek, 2 maart 2019

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign