Notulen ministerraad: onmacht, kameraadschap, bewust informatie achterhouden en te weinig empathie voor gedupeerden

Het publiceren van een deel van de notulen van de ministerraad moet een uitzondering blijven. Ministers moeten in de ministerraad vrij met elkaar van gedachten kunnen wisselen. De gelekte notulen van de ministerraad leveren geen schokkende of brisante informatie op, maar wel een interessant inkijkje.  

De gepubliceerde notulen van de ministerraad betreffen besprekingen over de Toeslagenaffaire in de periode 10 mei t/m 29 november 2019. De notulen tonen de onmacht van staatssecretaris Menno Snel, een gevoel van kameraadschap binnen de ministersploeg, strijd om informatie en weinig empathie voor de gedupeerde ouders. Niemand vroeg het woord om de ellende van de gedupeerde ouders en kinderen te benoemen, mee te leven met hun verdriet, woede en verloren vertrouwen in de overheid. En daarmee hadden de ministers te weinig oog voor de kern van het probleem en teveel voor een kritische Tweede Kamer.

 

Strijd van Menno Snel

Het lukte maar niet om greep te krijgen op de Belastingdienst. Op 4 juni 2019 meldt Snel in een Algemeen Overleg met de Tweede Kamer dat de menselijk maat bij de Belastingdienst ontbrak, maar dat er niet meer zaken zijn dan de CAF 11 (het Eindhovense gastouderbureau). Vlak daarna is er een rechtszaak en komt er nieuws in de media en zijn er plotseling 170 zaken die lijken op de CAF 11 zaak. Snel hoopt met het instellen van de commissie Donner meer inzicht te krijgen, iets substantieels te kunnen doen voor de gedupeerden en een handvat om de organisatie bij de Belastingdienst te veranderen. Ondertussen wilde Snel na gesprekken met ouders een compensatieregeling voor gedupeerde ouders. Gedacht werd aan 300 ouders. Op 29 november 2019 stelt Menno Snel een compensatie voor in de ministerraad voor die 300 ouders, maar meldt dat het er ook 9.000 kunnen worden. De staatssecretaris heeft geen volledig zicht op de problematiek en krijgt blijkbaar ook niet de juiste informatie.  Strijd met de Tweede Kamer In mei 2019 begint het drama van de Toeslagenaffaire te dagen in de ministerraad. Staatssecretaris Snel probeert een oplossing te vinden voor het probleem en hoopt op steun uit de Kamer, maar de Kamer is zeer kritisch. Doordat er steeds nieuwe informatie in de media verschijnt en omdat de staatssecretaris zelf geen greep kan krijgen op de Belastingdienst, stellen Kamerleden steeds nieuwe vragen en willen ze documenten zien. Vanuit de oppositie is Renske Leijten van de SP de grote roerganger, vanuit de coalitie is dat Pieter Omtzigt van het CDA. Menno Snel beklaagt zich in de ministerraad over de bejegening van Kamerleden en krijgt kameraadschappelijke steun. Uit de notulen blijkt dat het kabinet zich onvoldoende realiseert dat de boosheid, verdriet en ongeduld uit de Kamer te maken heeft met een gesignaleerd onrecht en de sterk gevoelde opdracht om te komen tot gerechtigheid voor gedupeerde ouders en kinderen. In de ministerraad voelde Snel een warm bad van steun, in de Kamer een vorm van inquisitie.  Opvallend is de rol van Wouter Koolmees (D66). Hij staat pal achter zijn partijgenoot en laat zich flink horen in de ministerraad. Een andere partijgenoot van Menno Snel, Sigrid Kaag, vindt het voor een democratie gezond als er kritische Kamerleden zijn, juist ook uit de coalitiefracties. Zij voelt de noodzaak van checks en balances, van macht en tegenmacht goed aan.

Snel stuurt heel veel documenten naar de Tweede Kamer, maar weigert stukken met informatie van individuele ambtenaren. Hier werd de Rutte-doctrine toegepast. Bescherming van ambtenaren voor vrije gedachtenuitwisseling met collega ambtenaren en met een bewindspersoon. De onvrede bij Pieter Omtzigt en andere Kamerleden over de informatievoorziening neemt toe en uit zich in de vraag om een feitenrelaas met data, precieze besluiten, namen en rugnummers. Daar wil Snel niet aan tegemoet komen en is bereid om de confrontatie in de Kamer aan te gaan. Deze houding is volgens diverse hoogleraren Staatsrecht in strijd met artikel 68 van de Grondwet. Alleen als het landsbelang in het geding is mag informatie worden geweigerd. De Rutte-doctrine gaat niet boven de wet! Wil je ambtenaren beschermen dan kunnen namen weggelakt worden. In de ministerraad had het niet misstaan als de minister van Rechtsbescherming (Sander Dekker) de wens van de Kamer had verdedigd. Alleen minister Grapperhaus vroeg zich af of Snel hiermee weg zou komen. Daar is Snel niet mee weggekomen. De confrontatie met de Kamer leidde tot een vertrouwensbreuk tussen de Kamer en de staatssecretaris. Menno Snel houdt de eer aan zichzelf en treedt af op 18 december 2019. 

 

Reorganisatie Belastingdienst 

Om meer greep te krijgen op de Belastingdienst willen minister Hoekstra en staatssecretaris Snel de Belastingdienst opsplitsen. In de ministerraad worden ze gewaarschuwd dat dit als afleidingsmanoeuvre kan worden gezien van het politieke probleem. Daar zijn Hoekstra en Snel zich van bewust. Ze krijgen wel veel steun voor het idee van de collega’s, behalve van Eric Wiebes. Die gelooft niet dat een reorganisatie echt soelaas gaat bieden. Inmiddels hebben hoge ambtenaren een brief geschreven aan informateur Tjeenk Willink dat ze opsplitsing een slecht plan vinden.

 

Kan de formatie verder?

Na het tumult van de aantekeningen van de informateurs, het debat met de motie van wantrouwen, de motie van afkeuring en de openbaarmaking van de notulen van de ministerraad, wordt het tijd om het vizier op de toekomst te zetten. Het land moet geregeerd worden. Nieuwe verkiezingen zou een aanfluiting zijn! Op basis van de laatste verkiezingsuitslag is er geen stabiele coalitie zonder de VVD samen te stellen. En als de VVD als grootste partij Mark Rutte naar voren schuift als premierskandidaat, dan zullen de andere partijen dat moeten accepteren. De gepubliceerde notulen van de ministerraad hebben voor Rutte geen extra belastend materiaal opgeleverd. Voor dat de formatie weer opgepakt kan worden vindt er nog een debat plaats op donderdag 29 april. Nu maar hopen dat daarin voorkomen kan worden dat er confrontaties ontstaan die de herstart van de formatie onmogelijk maken.

Michiel Verbeek, 28 april 2021

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign