Terugblik op januari 2019

Het is alweer een maand geleden dat ik afscheid heb moeten nemen van de gemeente Haren en mijn wethouderschap. In deze maand veel gesprekken gevoerd en al weer bezig met een aantal klussen. Maar het was ook de maand van het Kinderpardon en de perikelen rondom het klimaatakkoord.

Focus op goed klimaatbeleid en stop met politieke spelletjes

Het kabinet Rutte 3 noemt zichzelf graag het groenste kabinet van na de oorlog. In hun coalitieprogramma hebben ze ambitieuze doelstellingen opgenomen. Maar een jaar later begint het politieke gedoe al bij de eerste concrete acties. De VVD en het CDA verschuiven de focus van goed klimaatbeleid naar de vraag ‘wie gaat wat betalen’. Het afstand nemen van het klimaatakkoord moet waarschijnlijk politieke ruimte creëren voor een hernieuwde discussie over kernenergie en het oppoetsen van de beeldvorming voor kiezers die neigen naar PVV en Forum voor Democratie. Er zijn provinciale verkiezingen in maart. Deze schijnbewegingen houden ons wel af van de ingeslagen koers om vaart te maken met verstandig klimaatbeleid. Want iedereen die echt de energietransitie van fossiel naar duurzaam wil, weet dat we naar een mix van mogelijkheden moeten en dat we tempo moeten maken. Nu een heldere koers die breed gedragen wordt in Den Haag zal Nederland in rap tempo van hekkensluiter naar stijgende middenmoter brengen. Het helpt ontzettend naar het bedrijfsleven toe. Die weten dan precies waar ze aan toe zijn en zullen hun investeringen daarop afstemmen. Twijfel en onduidelijkheid in Den Haag geeft voeding aan stromingen die graag nog een beetje willen wachten en uitstellen. Het is tijd voor actie en geen achterhoede gevechten meer van politieke partijen die niet met het landsbelang bezig zijn, maar hun eigen politieke hachje. Voor degene die een mooi overzicht wil van mogelijkheden voor de transitie naar duurzaam raad ik het boek Drawdown onder redactie van Paul Hawken aan. Er is net een Nederlandse vertaling van uitgekomen.

Toch alle drie?

De econoom en socioloog Dani Rodrik zegt dat je niet én democratie, én nationale soevereiniteit en globalisering kunt hebben. Twee van de drie kan wel. Dus je moet kiezen. Maar, volgens hoofdeconoom van PWC (Price Waterhouse Coopers), Jan-Willem Velthuijsen, geeft Europa een klein beetje soevereiniteit op om volop te kunnen profiteren van globalisering en vrijhandel en toch ook democratie behouden.

Rutger Bregman in Davos

 De top van het bedrijfsleven ontmoet jaarlijks in Davos de top van de wetenschap en de politiek. In die week worden in allerlei verbanden mondiale ontwikkelingen en ambities besproken. In een van de paneldiscussie over ongelijkheid zat Rutger Bregman van De Correspondent. Hij opende met: ‘Eén cijfer: de 26 rijkste mensen van de wereld bezaten in 2018 evenveel als de armste helft van de wereldbevolking. Dat kun je je aantrekken – je kunt ook gaan fonduen’. Bregman heeft met zijn verhaal over het basisinkomen al een groot internationaal publiek weten te bereiken. In Davos heeft hij een lans gebroken voor meer belastingen en voor een eerlijkere inkomensverdeling en tegengaan van ongelijkheid. Hij is er goed in om een groot onderwerp scherp en duidelijk neer te zetten. Bij het bestrijden van ongelijkheid is het belastinginstrument een effectief middel, maar daar wordt niet of nauwelijks over gepraat in Davos, volgens Bregman. ‘Het lijkt alsof we over de brandweer praten, zonder het over water te hebben!’ De historicus ging verder met: ‘de bestrijding van ongelijkheid gebeurt het sterkst in oorlogstijd, maar we kunnen geen oorlog prediken. Wat we nodig hebben is de ‘moral equivalent of a war’. Zijn optreden in Davos leverde ook een mooi interview op bij CBS News.

De Verleiders en privacy

 Maandag 28 januari 2019 had Matthijs van Nieuwkerk de toneelgroep De Verleiders op bezoek over privacy. Hij leidde de groep in door te herinneren aan eerdere voorstellingen over de banken, het geldstelsel en de zorg. Daarmee maakt hij de fout door te zeggen dat door De Verleiders ons geldsysteem wordt aangepast. Dat is een grote misvatting. Van Nieuwkerk refereerde aan het WRR rapport Geld en Schuld. De WRR vindt dat De Verleiders veel rake punten hebben gemaakt, maar ze adviseren het kabinet juist om niet het geldstelsel volledig te veranderen. Het fenomeen van geldschepping blijft in het advies bij de banken. De nieuwe voorstelling gaat over privacy. De topacteurs waren weer tot het bot gemotiveerd en speelden een gedeelte uit de voorstelling. George van Houts gaf een voorbeeld van hoe de AIVD data aan elkaar verbindt. ‘Voordat je het weet, kun je tot vijand van het volk verklaard worden op basis van sporen die je hebt achtergelaten op internet. […] Stel, jij woont in een wijk waar veel moslims wonen, en jij hebt bij de Praxis een zak kunstmest gekocht, gewoon voor je volkstuintje. Kunstmest, gekoppeld aan een gebied waar veel moslims wonen, dan krijg jij een vlaggetje: hé, mogelijk terrorismeplannen. […] Daardoor kunnen heel veel dingen je verdacht maken. We hadden ooit de onschuldpresumptie’. Dit maakte minister Kasja Ollongren, die over de AIVD gaat, erg boos. Dit gaf een fout beeld geven van de AIVD. Later in de week tekende de NRC een reactie op uit de gelederen van de AIVD over deze kwestie: ‘Aanslagplanners zonder tuin die grote hoeveelheden kunstmest kopen, kunnen natuurlijk wel op onze aandacht rekenen.’ De redactie van DWDD heeft geregeld dat de minister naar de voorstelling gaat en De Verleiders op bezoek gaan bij de AIVD. Ik zie uit naar het verslag hiervan aan tafel bij DWDD.

Kinderpardon

 Fantastisch dat het Kinderpardon versoepeld wordt. De inzet van D66 en Christen Unie, de druk van de achterban van het CDA hebben geholpen, de Actie van Tim Hofman en Nemr, de inzet van Defence for Children en de noodkreet van hoogleraren (o.a Erik Scherder over de aantasting van de hersenen) hebben gewerkt. Toch mooi om te zien dat maatschappelijke druk politieke partijen in beweging kan brengen. Voor de mooie uitkomst voor ca. 700 kinderen en hun ouders hebben we ons wel moeten verbijten bij een miezerig politiek spel van de VVD. Toen ze merkten dat de druk te groot was hebben ze ingebonden, maar wilden er wel iets voor terug. De koehandel kon beginnen. Het Kinderpardon verdwijnt, de discretionaire bevoegdheid van de staatssecretaris naar de IND, meer geld voor de IND voor snellere procedures en de opvang van vluchtelingen via de VN wordt teruggebracht van 750 naar 500. De VVD wil de in Nederland gewortelde kinderen kwijt om de ouders te straffen, maar wil ook nog eens minder ‘echte’ vluchtelingen. De kans is groot dat de praktijk straks de theorie weer gaat inhalen. De procedures zullen niet zodanig veel sneller gaan, dat er geen nieuwe in Nederland gewortelde kinderen meer komen. Laten we hopen dat er tegen die tijd een kabinet zit, waarin alle partijen barmhartig met deze materie omgaan.

CO2 heffing is een logisch en effectief instrument

 De vervuiler betaalt is een adagium dat breed gedeeld wordt door de politiek, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Daarom is de CO2 heffing zo’n logisch instrument om de industriële vervuilers hun eerlijke deel te laten nemen. Een groep van 70 economen hebben hierover een ongevraagd advies gegeven aan de politiek. Dit schrijven de economen: De prijs van de Europese emissierechten (ETS, de prijs voor CO2 uitstoot) die de grootste gebruikers momenteel voor hun energie betalen is te laag, schommelt sterk en zet daardoor onvoldoende aan om de CO2-uitstoot terug te dringen. Dankzij recente hervormingen van de ETS is de prijs gestegen, naar circa twintig euro per ton CO2, maar om de klimaatdoelstelling te halen is een prijs van rond de vijftig euro nodig. Nederland kan het zich niet veroorloven om van de industrie geen serieuze bijdrage te verlangen om de CO2-doelstellingen te halen. Niet alleen is deze daarvoor te groot, goed voor een derde van de Nederlandse CO2-uitstoot (CBS, 2018a). Het is ook juist de industrie die haar CO2-uitstoot tegen relatief lage kosten kan verminderen. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL, 2017) becijferde dat de industrie 7 tot 11 megaton CO2-uitstoot kan terugdringen met maatregelen die zichzelf terugverdienen, oftewel 50-75 procent van de 14,3 megaton die door de regering van de industrie wordt gevraagd. Ook in de landbouw, goed voor bijna een tiende van de uitstoot, zijn veel kosteneffectieve maatregelen mogelijk. De Nederlandsche Bank (2018) concludeerde onlangs dat een belasting op CO2-uitstoot van 50 euro per ton geen ernstige gevolgen heeft voor de concurrentiepositie van Nederland. Talloze landen om ons heen hebben ook al een CO2-heffing: Frankrijk, Finland, Ierland, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. Ook Canada, Nieuw-Zeeland, Californië en China beprijzen CO2-uitstoot. In de VS bepleit een unieke alliantie van economen van zowel Republikeinse als Democratische huize een koolstofheffing. Grote tegenstander van de CO2 heffing is Hans de Boer van VNO/NCW. Hij wil niet spreken over effectief klimaatbeleid en trekt de angstkaart: ‘Straks zijn er 50.000 klimaatwerklozen’. Misschien nog goed om Barack Obama in herinnering te roepen. In 2014 zette hij op Twitter: Wij zijn de eerste generatie die de gevolgen van klimaatverandering voelt en de laatste generatie die er iets aan kan doen. Nu te weinig doen is ‘verraad aan toekomstige generaties’.

Filosoof Frederic Worms over democratie

 Frederic Worms, filosoof uit Frankrijk: Je moet democratie meer zien als een proces. Een proces om de maatschappij zo in te richten dat groepen mensen elkaar niet naar de keel vliegen.” Ja. Het is een manier om die verschillende groepen in balans te houden. Een manier om te zorgen dat er geen geweld wordt gebruikt, dat er geen oorlog komt. Al die groepen in de maatschappij hebben verschillende belangen. Altijd. Dat moet in goede banen worden geleid, met gemeenschappelijke regels en overheidsinstellingen. Als je dat niet doet, proberen de groepen elkaar te overheersen en gaan ze elkaar naar het leven staan. Soms loopt dit democratische proces beter dan anders. Maar als het minder gaat, of als er serieuze problemen opdoemen, is dat geen reden om te zeggen: we scheien ermee uit. Nee, dan probeer je het op een andere manier.” In elke maatschappij heb je andere groepen, die moeten samenleven in één systeem. In elk land spelen er vergelijkbare problemen, maar er zijn soms ook grote verschillen. De democratie is het frame waarbinnen je de groepen in balans probeert te houden. Overal ziet dat er iets anders uit. Iedereen richt het, binnen bepaalde parameters, op zijn eigen manier in.

 

Michiel Verbeek, 31 januari 2019

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign