Wel of geen Diftar op basis van aanbieding?

Op 9 september moet de gemeenteraad van Groningen een besluit nemen over het nieuwe afvalbeleid in de gemeente Groningen. Wordt het Diftar op basis van aanbieding of Diftar op basis van de omvang van het huishouden? En waarom geen Diftar op gewicht als in Haren?

Woensdag 2 september 2020 was ik als inspreker over het afvalbeleid in de raadscommissie van Groningen. In een strenge coronaproof setting. Door de herindeling moet Groningen per 1 januari 2021 de afvalsystemen harmoniseren. Het college heeft in de nota Minder afval, Meer grondstof twee varianten voorgesteld: Diftar op basis van aanbieding (betalen op basis van het aantal keren dat je een minicontainer bij de weg zet of een zak in de ondergrondse container stopt) of Diftar op huishoudens (prijsverschil tussen een eenpersoons huishouden, een tweepersoons huishouden en meer dan tweepersoons huishouden). Helaas kunnen de raadsleden niet kiezen voor Diftar op gewicht. Die optie is waarschijnlijk afgevallen vanwege hoge kosten voor meetapparatuur. Helaas staat er in de nota geen duidelijke motivering over deze afwijzing en ook geen inzicht in de kosten voor Diftar op gewicht in de hele hele gemeente. In de nota worden de twee varianten aangeduid als Diftar en vast recht. Dat is verwarrend, omdat het huidige systeem in de oude gemeente Groningen ook een vorm van Diftar is; gedifferentieerde tarieven op basis van de omvang van het huishouden.

Meningsvormende vergadering

In de commissievergadering viel het mij direct op dat de commissieleden veel onderling discussieerden en niet vooral in de richting van de wethouder. Het college had in de nota de twee systemen helder beschreven en de raad van Groningen kent tegenwoordig drie soorten vergaderingen: de beeldvormende-, de meningsvormende- en de besluitvormende vergadering. In de beeldvormende vergadering kunnen ook externen meedoen aan de gedachtevorming. In die vergadering kan een echte dialoog plaatsvinden, een vrije gedachtenwisseling met belangstellenden, belanghebbenden, deskundigen, ambtenaren en raadsleden. In de meningsvormende vergadering gaan de fracties met elkaar in debat. De bijdrage van de wethouder in de meningsvormende vergadering op 2 september was beperkt. De voorzitter weerhield de wethouder om nog een heel betoog te houden. Alleen beantwoorden van een paar vragen was volgens de voorzitter en raadslid René Bollen voldoende.  Woensdag 9 september is de besluitvormende vergadering. Dan is er alleen ruimte voor moties en stemverklaringen en dan stemmen.

De standpunten

De inspreker namens de werkgroep Toegankelijkheid toonde zich faliekant tegen Diftar op aanbieding. Mensen met een beperking die nog wel net een klein zakje afval zelfstandig kunnen verwerken moeten hulp inschakelen als ze met grote zakken moeten gaan slepen. Blijf je kleine zakjes in de container doen, dan ben je dief van je eigen portemonnee. Je betaalt immers per keer dat je afval aanbiedt. In de nota is daar als oplossing voor bedacht om mensen ondersteuning te bieden. De vertegenwoordiger van de werkgroep Toegankelijkheid wil dat nu juist niet. Nee, zo lang mogelijk zelf doen en eigen regie. De SP bij monde van Daan Brandenbarg was de felste tegenstander van Diftar op aanbieding. Voor de vergadering deelde de SP hun boekje uit met 969 redenen tegen Diftar. Zie ook: https://groningen.sp.nl/nieuws/2020/09/sp-presenteert-969-redenen-van-inwoners-tegen-diftar

Brandenbarg betoogde dat het voorkomen van afval in een veel eerder stadium moet plaatsvinden. Pak de verpakkingsindustrie aan, ga in gesprek met supermarkten om kopers met minder afval op te schepen. Ook Jan-Pieter Loopstra van coalitiepartij PvdA toonde zich een geharnast tegenstander van Diftar op aanbieding. De PvdA is voor afvalscheiding en hergebruik, maar ziet Diftar niet als een goed instrument. Nascheiding, vrijwilligheid, extra bakken en bewustwordingscampagnes zijn betere instrumenten. Diftar in Groningen wordt een ramp, volgens Loopstra. Het is niet voor niets dat grote steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Eindhoven geen Diftar hebben. Voor kleine plattelandsgemeenten is Diftar veel eenvoudiger. De grotere stad Enschede wordt positief aangehaald in de nota van het college, maar Loopstra beweerde dat het in Enschede een chaos is. ‘Lees Tubantia en lees de raadsstukken van Enschede’, als u mij niet gelooft zei de PvdA woordvoerder. Loopstra werd er door Jasper Boter van de VVD fijntjes op gewezen dat in het bestuursakkoord met Haren staat dat Diftar in Haren blijft.  Bij die afspraak werd in Haren natuurlijk wel gedacht aan Diftar op gewicht en niet op aanbieding.

Loopstra vond het geen probleem om met de juiste motivering van deze afspraak af te wijken. Een andere coalitiepartij, Christen Unie, is ook tegen Diftar. Peter Rebergen ziet meer heil in meer inleverpunten en publiekscampagnes om het inleveren van afval te bevorderen. Martijn van der Glas van Groen Links is al heel lang bezig met de materie en werd zichtbaar moedeloos van de verhalen van diverse sprekers. Hij zette er tegenover dat de gemeente Groningen veel pogingen heeft ondernomen om het restafval terug te dringen. De laatste jaren zijn we niet verder gekomen dan 2% en we moeten 15% reductie halen, aldus van der Glas. Een systeem met een prijsprikkel moet Groningen helpen om de landelijke doelstellingen te halen. 50% van de kledingafval zit bij het restafval. Dat is een afvalstroom die in het restafval niets waard is, maar als schone stroom wel. De grote vraag is of Diftar op aanbieding hierbij gaat helpen of dat meer kledingbakken in de buurt een betere oplossing is voor dit probleem. Van der Glas gaf toe dat de grootste gemeenten van Nederland Diftar niet aandurven, maar gemeenten als Maastricht, Enschede, Arnhem en Nijmegen wel. Groen Links wil ook graag iets doen voor Haren. Van der Glas wil het liefste Diftar invoeren in Groningen met twee varianten: in Haren op gewicht en in de rest van de gemeente op aanbieding. Jasper Boter van de VVD en Kirsten de Wrede van de PvdD zijn de twee oppositiepartijen die de variant Diftar op aanbieding willen steunen. Dat is de voorkeursvariant van wethouder Glimina Chakor (Groen Links). De Wrede ziet Diftar als beste manier om het restafval terug te dringen. De VVD kan beide varianten aan een meerderheid helpen. De VVD lijkt de troefkaart in handen te hebben. Zij willen de gemeente houden aan het bestuursakkoord, maar weten dat Harenaars niet blij worden van Diftar op aanbieding. Een ruime meerderheid van de Harenaars willen Diftar op gewicht houden. De wethouder gaf in haar bijdrage aan dat ze eerst Diftar op aanbieding wil en dat op termijn gekeken zal worden of er vormen van Diftar op gewicht voor minicontainers gerealiseerd kunnen worden. Als de VVD de Harenaars tevreden wil stellen, ligt een motie voor de hand waarin het college een toezegging moet doen dat over 1 of 2 jaar experimenten met Diftar op gewicht gedaan worden. Het levert wel een rare situatie op: per 1 januari 2021 voor de hele gemeente het systeem van de oude gemeente Groningen, per 1 januari 2022 invoering van Diftar op aanbieding en dan bijvoorbeeld in 2023 of 2024 experimenten met Diftar op gewicht. Het betekent dat in Haren Diftar op gewicht per 1 januari 2021 afgeschaft wordt en heel misschien over drie of vier jaar in de vorm van een experiment terugkomt. Hoe zal dat uitpakken voor draagvlak van het afvalsysteem?

Het CDA wil dat eerst beheer en onderhoud goed op orde is en dat dan gekeken moet worden naar Diftar op gewicht. Dat betekent per 1 januari 2021 het systeem van de oude gemeente Groningen, Diftar op huishoudens. Ton van Kesteren van de PVV is faliekant tegen Diftar. Ziet overal bevestigingen van meer zwerfafval en andere ongemakken. Jim Lo-A-Njoe van D66 is eigenlijk ook voor Diftar op gewicht, maar accepteert dat dat op korte termijn organisatorisch en financieel niet mogelijk is. Diftar op aanbieding is dan een goede tweede keus. Hij vroeg de wethouder nog wel om een nadere onderbouwing te leveren waarom Diftar op gewicht is afgevallen als alternatief. Het systeem van afvalverwerking moet gedrag stimuleren. Aanvullend beleid die daar niet duidelijk aan bijdraagt, moeten we gezien de financiële situatie van Groningen niet doen. Lo-A-Njoe verwacht komende tijd veel van staatssecretaris Stientje van Veldhoven op het gebied van statiegeld op plastic en blik. Dat gaat zeker helpen in het terugdringen van het restafval. Marjet Woldhuis van 100% Groningen is tegen Diftar. Burgers produceren geen afval, ze geven het slechts door. Daarom moet er geen boete staan op inleveren van afval. Diftar is volgens haar niet sociaal en niet groen. Ook zij is bang voor meer dumping van afval bij Diftar. Plastic in de natuur is heel erg, maar plastic als zodanig niet. Dat kan prima tot grondstof teruggebracht worden. René Stayen van de Stadspartij pleitte voor een stevige lobby bij de VNG tegen de verpakkingsindustrie. Na navraag bij ambtenaren accepteert hij dat Diftar op gewicht om financiële redenen is afgevallen. Stayen verwacht veel van de ontwikkelingen op het gebied van nascheiding.  Dat geldt ook voor Steven Bosch van Student en Stad. ‘Wij zijn groen, maar ook progressief, zei Bosch. Veel wetenschappers geven aan dat de toekomst voor afvalscheiding te vinden is bij machinale nascheiding. Hij citeerde hoogleraar Raymond Gradus. Deze hoogleraar pleitte op 2 september in Een Vandaag voor meer nascheiding zoals in de nieuwe fabriek van AVR in Rotterdam. Grappig dat Groningen al meer dan 20 jaar beschikt over een nascheidingsmachine bij afvalverwerker Attero. Machinale nascheiding werkt voor papier, plastic, ijzer en blik, maar GFT (Groente Fruit en Tuinafval) is niet uit het restafval te halen. Daar dacht Bosch anders over. Op de website van Milieu Centraal is over deze kwestie het volgende te lezen:

Nascheiding is niet voor elke afvalsoort de oplossing. Papier, gft, textiel en glas kan alleen gerecycled worden als het gescheiden is ingezameld. Papier en textiel dat bij het huisvuil zit, wordt bijvoorbeeld nat en vies: daar kan het recyclebedrijf niets meer mee. Groente, fruit en etensresten in het restafval plakken vast aan ander afval en zijn daardoor slecht te scheiden, bovendien zit er veel ‘vervuiling’ tussen (bijvoorbeeld kleine stukjes plastic). Apart inzamelen is daarom nodig. IJzer (blikjes, schroeven) kan wel goed met magneten uit het restafval gevist worden. Maar voor aluminium blikjes is dat veel moeilijker. Omdat je als consument niet altijd weet van welk materiaal je blik of schaaltje gemaakt is, is het goed om al je metalen verpakkingen gescheiden in te leveren. Alleen voor plastic verpakkingen en drinkpakken maakt het niet zoveel uit of het gescheiden ingezameld wordt of samen met het restafval.  

Wat nu te doen?

Op basis van enquetes van de gemeente en van de SP blijkt dat 80% van de oud-Groningers geen Diftar willen, maar handhaving van het huidige systeem. In Haren wil ook zo’n 80% het bestaande systeem houden: Diftar op gewicht. Als de gemeente Groningen kiest voor Diftar op aanbieding kiest zijn de Oud-Groningers ontevreden, maar de Harenaars ook. Diftar op aanbieding is echt iets anders dan Diftar op gewicht. Kiest de gemeente voor Diftar op huishoudens met aanvullend beleid dan is niet iedereen gelukkig, maar ook niet diep ongelukkig. Deze keuze kan goed gekoppeld aan het grotere verhaal: De gemeente Groningen wil voorop lopen op weg naar een circulaire economie. De huidige economie kent de cyclus: produceren, gebruiken, weggooien. De circulaire economie betekent: demontabel produceren, gebruiken en weer als grondstof hergebruiken. Vanuit Europa en nationaal komt er regelgeving op het gebied van demontabel produceren en er komt een statiegeldsysteem voor plastic en misschien ook voor blik. Vervolgens moet het Groningers makkelijk gemaakt worden om afval snel kwijt te raken. Dat geldt voor restafval, GFE (Groente, Fruit en Etensresten) en tuinafval. Het scheiden van glas is goed ingeburgerd bij de Groningers. Als er ook een eenvoudige dichtbij mogelijkheid komt voor papier en kleding wordt er weer een forse stap gezet om het restafval te verminderen. Publiekscampagnes moeten helpen gedrag te ontwikkelen passend bij de circulaire economie en zicht op wat voor producten er weer gemaakt worden van het afval/grondstof. Het tuinafval kan teruggedrongen worden met het ter beschikking stellen van goedkope compostbakken voor het maken van mooie compost.   

Als Diftar op gewicht geen optie is voor de gemeenteraad van Groningen, kies dan voor Diftar op huishoudens met aanvullend beleid gericht op makkelijk kwijtraken van afval en publiekscampagnes waarin getoond wordt wat er gebeurt met het afval dat weer grondstof is geworden.

Michiel Verbeek, 4 september 2020

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign