Over de toekomst van het onderwijs op Noorderzon

Het Noorderzon festival in Groningen is een beetje kleiner dan wat we gewend zijn van voor corona. Geen grote activiteiten, maar wel veel kleine voorstellingen en aandacht voor maatschappelijke vraagstukken onder de titel ‘De crisis voorbij’.

 

Maandag 13 augustus ontving gespreksleider Jelte Posthumus, Toske Andreoli en Johannes Visser.  De gespreksleider is zelf voor drie dagen in de week leraar geschiedenis aan het Praedinius Gymnasium in Groningen. Toske Andreoli heeft gestudeerd in Groningen en heeft haar afstudeerscriptie Filosofie in het boek De mooiste tijd van je leven? zeer toegankelijk gemaakt.

Johannes Visser is journalist Onderwijs bij De Correspondent en was tot voor kort leraar Nederlands. Jelle Posthumus wilde van Johannes Visser weten waarom hij als leraar gestopt is terwijl er juist leraren als Visser nodig zijn. Visser legde dat uit in fasen van z’n leraarschap. Hij wil niet op de automatische piloot varen en was toe aan iets nieuws. Gelukkig blijft hij nadenken en schrijven over onderwijs. Van Toske Andreoli wilde Posthumus weten of de studententijd de mooiste tijd van leven is? Dat is voor veel studenten niet het geval, voor Toske zelf ook niet. Wie hard studeert, een bijbaan heeft, een sociaal leven onderhoudt, verenigingen bestuurt, stages doet, sport en ingewikkelde diëten volgt, heeft weinig tijd over. Veel studenten ervaren op veel fronten tegelijk druk. Het is daarom niet raar dat het aantal studenten met psychische klachten toeneemt. En dan komt het kernpunt van Toske. Als een toenemend aantal personen in een specifieke sector psychische klachten ervaart, is het niet logisch om de oorzaak van die klachten uitsluitend bij de individuele persoon te zoeken. Nu wordt er van alles opgetuigd om de uitvallers te ondersteunen. En dan denken we dat we goed bezig zijn. Maar wat zegt het over het systeem dat zoveel studenten in de problemen raken? Dit sluit aan bij het onderzoek waar Johannes Visser mee bezig is voor een jongere doelgroep. Wat doet het met de psyche van de opgroeiende jongere die langjarig in een competitief systeem verkeerd? In haar boek laat Toske mooi zien wat het effect is van de reacties op een afwijking. Zij schrijft over ‘inavaliderende stimuli’: een minachtende blik geeft het oordeel ‘je bent waardeloos’, uitgelachen worden betekent ‘je bent raar’, genegeerd worden ‘je bent niet de moeite waard’, en boosheid of kritiek kan bijvoorbeeld ‘je bent incapabel’ of ‘je bent een egoïst’ uitdrukken. Een afwijzing hoeft niet daadwerkelijk plaats te vinden om invaliderend te zijn: een vermeend oordeel is genoeg. Het gaat erom dat iemand zich vatbaar voelt voor kritiek of oordelen die hij absoluut wil vermijden.’ Waar zit de mismatch tussen school en het individu?  Johannes Visser sprak over de mythe van gelijke kansen. Als leerlingen het voor elkaar krijgen om omhoog te klimmen op de ladder, dan gaan ze bovenin weer iets extra’s doen. Ze trekken als het ware de ladder weer omhoog. Een algemeen probleem in het voortgezet onderwijs zijn te vroege keuzes met als gevolg vroege splitsingen. Visser was onder de indruk van het onderzoek van socioloog Lenie van den Bulk. Zij liet leerlingen uit Rotterdam van verschillende onderwijsniveaus foto’s categoriseren van mensen uit alle lagen van de samenleving. Zij onderzocht hoe vmbo’ers, havisten en vwo’ers naar elkaar keken en hoe ze posities van mensen indeelden. De vwo’s en havisten waren veel meer gefocust op hiërarchie dan de vmbo’ers. Bijna de helft van de vmbo-leerlingen maakte géén indeling op basis van hiërarchie, terwijl zij wel degelijk wisten dat zo’n maatschappelijke ladder bestond. Zij verdeelden de mensen op de foto’s bijvoorbeeld op in de groepen ‘op hun werk’ en ‘in hun vrije tijd’, of ‘binnen en buiten de stad’. Misschien is goed voor ieders zelfbeeld om elkaar meer te ontmoeten.

Jelte Posthuma beleeft zelf heel veel plezier aan het lesgeven op een kleine, overzichtelijke school waar hij veel ruimte krijgt. Dat is lang niet overal in het voortgezet onderwijs, dat bleek wel uit reacties uit de zaal. De doelen van onderwijs (kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming) geformuleerd door Gert Biesta kwamen nog even aan de orde.  Mijn vraag was of er niet veel te weinig aandacht besteed wordt aan de laatste twee. Om dat wel goed te doen moet er toch iets aan het systeem veranderen, was de conclusie. In discussie over onderwijs komen allerlei ideeën aan de orde en worden er deeloplossingen bedacht. Wat mist is een scherpe analyse van het hele systeem. Pas als we dat hebben, kunnen er slimme interventies bedacht. Een volgend goed gesprek?

Ondertussen kunt u Wie durft deze school aan? lezen. Kijk even op www.stellusat.nl

Michiel Verbeek, 17 augustus 2021

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign