LAATSTE BERICHTEN

Soms is een maand geen reeks losse nieuwsfeiten, maar een mozaïek. Pas achteraf zie je hoe de steentjes bij elkaar horen. Mei 2026 was zo’n maand. Een maand van klimaat, asiel, Gaza, Europa, China, Trump, jeugdzorg, arbeidsongeschiktheid, kolonistengeweld, fatbikes, vapes en CO₂-opslag. Op het eerste gezicht een verzameling ongelijksoortige onderwerpen. Maar onder al die berichten liep één rode draad: de toekomst is niet langer abstract. Ze staat voor de deur, klopt hard, en vraagt of wij nog in staat zijn verantwoordelijkheid te nemen.

Op 11 mei 2026 was ik aanwezig bij de lezing van Beatrice de Graaf in de Stadsschouwburg in Groningen. Ze hield een doorwrocht verhaal over het autoritaire draaiboek. Ze besprak de fasen van het draaiboek in de tijd van Napoleon, de jaren 20 en 30 van 20ste eeuw en van het nu. De patronen zijn duidelijk en die zijn anno nu op meerdere plekken in de wereld te zien. Beatrice de Graaf roept op tot waakzaamheid en stelt voor met de 7 deugden tegenwicht te bieden.

Bij het lezen van de krant verzamel ik per maand berichten. Die berichten breng ik bij elkaar voor een maandoverzicht. April 2026 was een maand van blokkades. Letterlijk, op zee: in de Straat van Hormuz, rond Cuba, bij Gaza. Maar ook figuurlijk: in de zorg, op de woningmarkt, in de landbouw, in de rechtsstaat en in het klimaatbeleid. Overal werd zichtbaar dat systemen die lang zijn doorgeschoven hun grens naderen. De rode draad van deze maand was niet alleen crisis, maar vooral uitputting: van mensen, instituties, natuurlijke hulpbronnen en democratische tegenmacht.

De mobiele telefoon is uit veel klaslokalen verdwenen. Maar buiten de les leeft een groot deel van de jeugd nog steeds met een scherm binnen handbereik. Voor politici en schoolleiders is de conclusie verleidelijk eenvoudig: minder sociale media, meer welzijn. Een verbod klinkt daadkrachtig. Het past op een poster, in een beleidsbrief en in een verkiezingsprogramma. Maar goed jeugdbeleid begint niet met een zondebok. Het begint met een betere vraag: wat maakt jongeren kwetsbaar, en wat helpt hen werkelijk?

Op 15 april 2026 presenteerde de Inspectie van het Onderwijs het rapport De Staat van het Onderwijs 2026. De bijeenkomst begon met een mooi filmpje van de 13-jarige Sepp, een jongen die danst en de halve finale van Holland’s Got Talent heeft gehaald. Hij vertelde dat hij op de basisschool werd gepest, maar dat hij nu met veel plezier op een Rotterdamse dansschool zit.

Bij het lezen van de krant noteer ik berichten die mij opvallen. Soms het grote nieuws, maar vaak ook andere berichten. Van al die aantekeningen maak ik een maandblog. Hier mijn blog over de maand maart.

We hebben in Nederland een hardnekkige neiging om een onrechtvaardig systeem steeds iets netter af te stellen, in plaats van de fundamenten ter discussie te stellen. Alsof de opdracht voor het onderwijs luidt: maak de bestaande sorteermachine wat minder ruw. Maar de echte vraag is veel ongemakkelijker en veel urgenter: past ons voortgezet onderwijs nog wel bij wat leerlingen nodig hebben om te groeien, bij wat een democratische samenleving vraagt en bij de wereld waarin zij straks moeten leven en werken?

Dit is een bijdrage aan de verkenning van de Onderwijsraad in opdracht van het ministerie van OCW naar een nieuw onderwijsstelsel. Ik hoop dat de Onderwijsraad in hun verkenning niet de vraag centraal stelt: hoe maken we het bestaande systeem iets eerlijker, maar op zoek gaat naar welk ontwerp past bij adolescentieontwikkeling, kansengelijkheid en toekomstvaardigheid in deze tijd en de nabije toekomst?

Ik word oprecht blij als ik de podcast ’t AI-Tussenuurtje heb geluisterd. Ik ben onder de indruk van wat Bas Hummel met AI doet: niet als “iets extra’s”, maar als didactisch gereedschap dat in alle groepen kan landen—van verwondering in de onderbouw tot kritisch denken in de bovenbouw. Barend Last levert ondertussen een stroom aan inspirerende artikelen, podcasts, boeken en uitlegvideo’s over onderwijs en AI. En ik zit op het puntje van mijn stoel als Alexander Klöpping bij Eva college geeft over de nieuwste ontwikkelingen. Tegenover groot enthousiasme over AI ontstaat ook een tegenbeweging.

Januari voelde als zo’n maand waarin het nieuws niet alleen gebeurt, maar ook zichtbaar maakt hoe macht werkt: via diplomatieke uitwegen, via instituties die onder druk staan, via cijfers die opeens wél worden erkend, en via gewone mensen die – soms letterlijk – tussen de raderen belanden. Onder de losse koppen uit de krant en nieuwsapps tekent zich één verhaal af: we leven in een tijd waarin het gezag van regels, feiten en afspraken steeds vaker moet concurreren met de logica van spierballen, sentiment en snelheid.