Positieve gezondheid en coaching als vorm van beschaving

Machteld Huber werkt al meer dan 30 jaar aan haar idee van positieve gezondheid. Pas in de laatste jaren wordt haar gedachtengoed op grote schaal overgenomen. Woensdag 30 oktober 2019 was zij een van de hoofdgasten op het Let’s Gro festival in Groningen.

Meer dan 30 jaar geleden begon Machteld Huber met het afbouwen van haar praktijk als huisarts om meer tijd vrij te maken voor vernieuwing in de zorg. Het oude uitgangspunt van de gezondheidsdefinitie van de WHO (World Health Organization) uit 1948 kon de jonge huisarts slecht mee uit de voeten. Die definitie luidt: “gezondheid is een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet louter het ontbreken van ziekte of gebrek”. Maar heel veel mensen hebben wel iets. En dan kun je best gezond zijn, of je gezond voelen. In de tijd dat de definitie werd vastgelegd was er sprake van ziekten, die genezen moesten worden. In de huidige tijd hebben we veel te maken met chronische ziekten. En die kunnen niet allemaal genezen worden. Trouwens als wij praten over ‘gezondheidszorg’ bedoelen we eigenlijk veel meer ‘ziektezorg’. In die meer dan 30 jaar heeft Machteld Huber veel onderzoek gedaan vanuit eigen initiatief, maar ook in de vorm van opdrachten. Op diverse plekken in de wereld worden mensen heel oud en blijven heel lang gezond. Hoe komt dat? Deze zogenaamde ‘blue zones’ in de wereld waren te herleiden tot drie belangrijke gedragingen: 1. Voeding. Vers bereid voedsel en veel plantaardig voedsel. Eten tot 80% verzadiging. Dus niet dooreten en volproppen. 2. Veel bewegen als gevolg van gewone dagelijkse activiteiten. 3.Betekenis van leven. ’s Morgens opstaan en nuttige dingen doen. 4. Onderdeel zijn van een gemeenschap. Eenzaamheid is dodelijk! In haar vele onderzoekswerk kwam ze ook een studie tegen van Aaron Anatovski over mensen met een oorlogsverleden. Waarom had de één een trauma opgelopen en de ander niet? Anatovski kwam met de Sence of coherence, bestaande uit drie onderdelen: comprehensibility, managebility en meaningfulness. Of te wel begrijpen, grip op je eigen leven en betekenis. Die drie elementen komen terug in het concept van positieve gezondheid. 

 

Positieve gezondheid

Op basis van het vele onderzoek en de vele gesprekken is Machteld Huber uitgekomen bij het concept van positieve gezondheid. Die kan voor ieder individu anders zijn. Om iets te zeggen over de mate van gezondheid moet je naar 6 elementen kijken: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijk participeren en dagelijks functioneren. Als iemand op een van de onderdelen slecht scoort betekent dat  niet dat er dan direct een probleem is. Voor de een is het ene onderdeel veel belangrijker dan het andere en positieve onderdelen kunnen soms slecht scorende onderdelen compenseren. Het model is geen scoretabel om vervolgens algemene uitspraken te doen. Het werkt heel goed als gespreksinstrument om de individuele mate van gezondheid en welbevinden te bepalen.

Het model heeft ook al varianten gekregen voor jongeren:

Machteld Huber heeft lang voor het Louis Bolk gewerkt. Nu werkt ze vanuit haar eigen organisatie het Institute for Public Health (iPH). Haar oude werkgever heeft het concept van positieve gezondheid verrijkt met maatschappelijke contexten. Dan ziet het model er zo uit:

 

Meelevende coaching

Wat kunnen we in zorg en welwijnland met dit concept? Er zijn alleenstaande ouderen die in een isolement zitten of er langzaam in geraken. Er zijn mensen die in armoede leven. Jong of oud met een psychiatrische kwetsbaarheid kunnen ook heel snel in een isolement komen. Er zijn om wat voor reden dan ook veel mensen die het verrekte lastig vinden om de huidige snelle samenleving bij te houden. Zonder het dagelijks leven van mensen voor te schrijven kan meelevende coaching enorm helpen. Coaches met positieve gezondheid als gespreksinstrument. Vraag mensen hoe ze hun eigen leven zien op de 6 elementen. Vraag of zoek uit waar mensen plezier en energie van krijgen. Zoek een ‘haakje’ waar een spiraal naar boven mee ingezet kan worden. Verleid mensen om stappen naar buiten te maken. Ga de eerste keren mee of organiseer iemand om mee te gaan. Heb geduld. Weet dat mensen ook weer even kunnen terugvallen. Vooral als er een negatieve ervaring wordt opgedaan. Als het lukt dan wordt er bijgedragen aan het kweken van veerkracht en wordt er bijgedragen aan een betekenisvol leven. Een goed gesprek aan de hand van het model biedt zeker handelingsperspectief. En dan moet de stap van ‘werkelijk doen’ gemaakt worden.

 

Verschuiving van gelden

Machteld Huber liet nog twee schema’s zien die gekeerd moeten worden. Voor de eerste maakte ze gebruik van een schema van Bas Leerink, oud-bestuurder bij Menzis en bestuursvoorzitter van medisch Spectrum Twente. Als associate partner van het adviesbureau IG&H is hij aangesteld door minister Bruno Bruins als ‘toekomstverkenner’ voor de visie op zorg in Flevoland. In onderstaand schema staat zijn verwachting over de omkering in de ziektezorg/gezondheidszorg:

In de huidige situatie wordt het belang van preventie alom onderschreven, maar de hoeveelheid geld dat we er voor over hebben zit in dat onderste puntje in de linker omgekeerde piramide. Het probleem nu van investeren in preventie is dat de lasten en lusten niet op dezelfde plek neerdalen. In de piramide rechts is dat probleem verholpen. Het is een wenkend perspectief mits we zeker weten dat de investeringen onderin ook werkelijk leiden tot veel lagere kosten bovenin. Er zijn deskundigen die denken dat 50% a 60% van de chronische ziekten zijn te voorkomen!

In het andere schema wordt een controlemodel tegenover een adaptatiemodel gezet. Het controlemodel heeft een focus op een probleem. Variaties worden uitgeschakeld. De ontwikkelingen worden goed gemonitord en indien nodig wordt er ingegrepen. Dit is het gangbare model. Huber wil naar de systeembenadering van het adaptatiemodel. Hier wordt juist gebruik gemaakt van variatie en wordt zelfregulatie gestimuleerd. De focus ligt op het veerkrachtig maken van het systeem. Dat doe je door te investeren in de veerkracht van kleine systemen.

 

Actie

Positieve gezondheid als gespreksinstrument in combinatie van meelevende coaching kan veel maatschappelijk onheil voorkomen. Het kan veel levens draaglijker en gelukkiger maken. Mensen die grip en regie op hun eigen leven zijn kwijtgeraakt kunnen dat weer terugkrijgen. En het gevoel van betekenis te zijn en onderdeel van een gemeenschap. De medische wereld en de wereld van welzijn en zorg zullen elkaars taal nog meer moeten gaan spreken om het welbevinden van mensen te bevorderen. Op gemeentelijk niveau zal de meelevende coaching op ontmoetingsplekken op buurt- en wijkniveau georganiseerd moeten worden. Groei en ontwikkeling van mensen maakt de wereld een beetje mooier!  

Michiel Verbeek, 2 november 2019

 

 

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign