Sjef Drummen laat zien waarom een nieuw onderwijsbestel broodnodig is

Op dinsdag 12 november 2019 was ik op het NRC-Onderwijscongres in Utrecht. Ik moest tot het middagprogramma met workshops wachten voor het hoogtepunt van de dag: de presentatie van Sjef Drummen. Deze ‘onderwijskunstenaar' legt messcherp en met humor uit waarom het huidige onderwijssysteem aan vervanging toe is. Op Niekée in Roermond heeft hij bewezen dat het anders en beter kan! 

Sjef Drummen is de drijvende kracht achter Niekée en het groeiende aantal Agora scholen in Nederland, maar is net met pensioen. Gelukkig blijft hij zich nog intensief bezighouden met de noodzakelijke nieuwbouw van het onderwijs, maar in een andere rol. Na de presentatie van Sjef Drummen kon je het boek Catharsia bij hem kopen. Hij had maar een paar exemplaren bij zich. Gelukkig kon ik er een meenemen naar Groningen. Met veel plezier heb ik het boek in de dagen daarna gelezen.

Op de website www.onderwijskunstenaar.nl kun je een exemplaar kopen. Een aanrader. Foto Catharsia Naast een interessante onderwijsvernieuwer is Sjef Drummen een begenadigd schilder. In het boek staan een paar prachtige portretten, maar ook mooie abstracte werken. 

 

Tijdens de presentatie en in het boek worden we getrakteerd op een paar mooie uitspraken van Sjef Drummen. Hier een greep: Niet vernieuwen, maar nieuwbouw plegen; Curriculum is opium voor het onderwijs; Educatieve alzheimer is mayonaise in de hersenen; Eerste 4 jaar zijn kinderen autodidact dan gaan ze tot soms 24 jaar de gevangenis in (de school); Teaching for the test is kop houden en doen wat ik zeg; Een Agora docent heeft een gezinnetje van 18 leerlingen; De slimme vlinder bepaalt het doel, de wijze rups zegt: ik bepaal de reis; De optimale leeromgeving is een combinatie van De Efteling, Harvard University, een Boeddhistisch klooster, een marktplaats en een kunstatelier; De docent is de bemiddelaar tussen de wereld en de leerling; Kinderen worden niet slimmer als de leraar voor hen denkt; VMBO-t kinderen bestaan niet; Als kinderen elke dag lachend naar school gaan en elke dag lachend thuiskomen, hoef je geen zorgen over hun leren te maken. 

Bouw een nieuw stelsel

Het congres ging over onderwijsvernieuwing, maar voor Sjef Drummen heeft vernieuwing van het huidige stelsel niet zoveel zin, je moet het stelsel opnieuw opbouwen. Bouw een nieuw stelsel naast het bestaande. Het deed mij onmiddellijk denken aan de gedachte van Menno Lanting in zijn boek ‘Olietankers en speedboten’. Olietankers zijn grote bedrijven die onvoldoende wendbaar zijn om goed in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Speedboten zijn proactief, met de blik naar buiten gericht, verbonden in een netwerk, waarde toevoegend voor de consument, burger of collega en voortdurend lerend. Na verloop van tijd willen de werkers in de olietankers graag de overstap maken naar de speedboten.  Het boek heeft als ondertitel of toelichting meegekregen: Het anti-mayonaise-boek ter voorkoming en bestrijding van educatieve alzheimer. Sjef Drummen heeft voor Niekée in Roermond en de andere Agora-scholen een leidend principe dat ooit prachtig verwoord is door Robbert Dijkgraaf: Kinderen zijn perfect werkende leermachines, die bij de geboorte hun aan-knop activeren. De nieuwsgierigheid en verbeelding zijn hun benzines, zolang we de uit-knop weten te negeren.  Volgens Drummen scoort Nederland erg laag op de internationale ranking van motivatie van leerlingen. Dat wordt bevestigd door het rapport ‘De Staat van het Onderwijs 2019’ van de Inspectie voor het onderwijs. Daar draagt Niekée niet aan bij. Daar is intrinsieke motivatie van leerlingen hoog door de inzichten van Edward Deci en Richard Ryan te nemen voor de organisatie van het leren. Deci en Ryan onderscheiden drie natuurlijke basisbehoeften: autonomie (individuele vrijheid en gevoel van zelfbeschikkingsrecht), competentie (ervaren van eigen succesvolle verwezenlijkingen) en verbondenheid (ergens bij horen).

Het autonoom leren staat centraal bij Niekée. Leren in een sociale context. Niet de focus op kennis, maar de focus op motivatie leidt tot het vergaren van kennis. Nieuwsgierigheid en iets willen ontdekken vormen de uitgangspunten van leren. De leerling bepaalt wat er geleerd wordt en de docent zegt vervolgens: ik wijs de weg! Bij het leren wordt gebruik gemaakt van ‘agile learning’ en scrum technieken. Met de agile methodiek leren de leerlingen om te gaan met verandering en onzekerheden. Met scrum worden trajecten in kleine stukken opgesplitst en worden er steeds onderdelen afgerond en wordt aan het volgende onderdeel begonnen. Doen, evalueren en aanpassen in korte trajecten. Deze manier van werken biedt veel mogelijkheden van directe feedback op hetgeen er gepresteerd is. Het ervaren van eigen verwezenlijkheden wordt daarmee goed bediend. Op Niekée worden geen proefwerken en toesten gegeven. Het groeiende fenomeen in het traditionele onderwijs van ‘teaching for the test’ wordt daarmee buiten de deur gehouden.  Docenten op een Agora school hebben drie koffers: In de diamanten koffer zit een groot liefdevol hart voor leerlingen. In de gouden koffer zit alle deskundigheid. In de loden koffer zit een zeer radioactieve, besmettelijke substantie die conditionerende mayonaise in de hersenen kan veroorzaken en kan leiden tot demotivatie: Kennis. Die mag je mondjesmaat aan het leerproces toevoegen. De weg naar kennis gaat over nieuwsgierigheid, verwondering en verbeelding. De docent/meester is als een sherpa, die zorgt dat de klimmer de top van de berg bereikt. Niet om de weg te wijzen, die kent hij niet, maar omdat hij de klimmer kent en de schoonheid, gevaren en de veranderlijkheid van de berg.

Ruben Coenjaerts

In het ochtendprogramma van het congres werden drie leerlingen geïnterviewd door een journaliste van de NRC. Er kwam niet zoveel uit het gesprek. Voor mij reden om een van de leerlingen in de lunchpauze nog even aan te spreken. Ik was benieuwd of een paar van mijn beelden van het huidige voortgezet onderwijs klopte. Ruben Coenjaerts vertelde over 6 Vwo op het Nieuwe Lyceum in Bilthoven. Ieder vak 50 minuten. Na uitleg van een docent moeten de leerlingen vaak aan het werk. Het gebeurt vaak dat dit niet direct gebeurt. En gebeurt het wel en ben je even lekker bezig, dan gaat de bel voor een volgend uur. Met een ander vak, een andere docent met andere regels. Om het tijdsverlies tussen lessen te voorkomen kent de school 5 minuten looptijd. Betekent een half uur langer naar school. De ene docent is streng op het inleveren van mobieltjes, de ander niet. Sommige docenten lieten de mobieltjes gebruiken voor de evaluatie van de les via Cahoot. Sjef Drummen zei ook nog iets over mobieltjes. Mobieltjes zijn een onlosmakelijk deel van de moderne mens geworden. Moet je niet afnemen. Moet je een plek geven in het onderwijsproces.

Een bijzonder gebouw

In het boek wordt uitgebreid ingegaan op de ontstaansgeschiedenis van het bijzondere gebouw van Niekée. Geen klaslokalen waar de leerlingen in geperst worden, maar een uitnodigende vrije leeromgeving. Leerlingen hebben er prachtige eigen werkplekken mogen maken.

 

Slot

Sjef Drummen is een geweldige inspirator voor al diegenen die graag het onderwijs disruptief willen veranderen. Kun je niet snel een lezing bijwonen, dan is er het boek Catharsia. Een aanrader. Mooi geïllustreerd en leest heel prettig. Er is momenteel veel kritiek op het huidige onderwijssysteem. Op allerlei fronten vinden er aanpassingen plaats. Curriculum.nu heeft net een nieuw curriculum opgeleverd en dan noemt Sjef Drummen het curriculum ‘opium voor het onderwijs’. Het is voor onderwijsvernieuwers in de praktijk niet altijd makkelijk. De gedachte dat de olietanker van het onderwijs niet eenvoudig van koers af te krijgen is en als het toch lukt dan moet je lang wachten voor de eerste inspirerende resultaten. Drummen heeft gelijk als hij vurig pleit voor de opbouw van een nieuw stelsel naast het bestaande. Voor onderwijsvernieuwers veel aantrekkelijker. In teamverband samen een nieuwe leeromgeving creëren voor leerlingen. Ik focus mij momenteel op het voortgezet onderwijs. Hoe mooi zou het zijn als daarvoor een nieuw bouwsel uit de grond getrokken kan worden. Na de presentatie vroeg ik aan Sjef Drummen waarom de ingrijpende vernieuwing nog zo mondjesmaat gebeurd in Nederland? ‘Angst bij bestuurders’, was zijn antwoord. En dat terwijl voor grotere onderwijsorganisaties er eigenlijk niets in de weg staat om naast de bestaande scholen een nieuwe school te starten. Dus ik roep ondernemende bestuurders op om een nieuwe school een kans te geven naast het bestaande. Het is broodnodig!

Michiel Verbeek, 18 november 2019

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign