Springtij 2019: Morgen is begonnen!

Ik heb me 2 dagen gelaafd aan kennis, lezingen, filmpjes en gesprekken over de noodzaak om iets te doen aan klimaatbeleid op het mooie eiland Terschelling. Springtij beleefde z’n 10de jaar. Het is opgezet door Wouter van Dieren, denker over klimaatverandering en milieuactivist al van de tijd van de club van Rome. Hij heeft met ingang van dit jaar het stokje overgegeven aan Katinka Abbenbroek en Annemieke Nijhof. 

Op Springtij klontert een gigantische hoeveelheid kennis bij elkaar. Vrijwel iedereen die iets voorstelt in Nederland op het gebied van duurzaamheid en circulaire economie liep er rond. 10 jaar geleden was menigeen roepende in de woestijn, maar nu staan we aan de vooravond van echte doorbraken. Het duurzaamheidsfestival was van 26 september t/m 28 september 2019. Ik heb de vrijdag en zaterdag meegemaakt. Bij goed weer worden de lezingen en workshops buiten gehouden, maar de weergoden lieten dat dit jaar niet toe. Voor alle buitenlocaties was ook een binnen alternatief beschikbaar. 

Andre Nijhof

 

Andre Nijhof, professor Sustainable Business and Stewartship op Nyenrode, hield zijn publiek een schema voor van hem en Lucas Simons van het boek Changing the food game. Hij opende met de vraag wie wil dat het helemaal fout gaat met het klimaat? Er gingen geen vingers omhoog. Wie wil graag dat we duurzaam met onze planeet omgaan? Dat leverde veel vingers op. Maar waarom krijgen we dan toch zoveel onduurzame uitkomsten? Omdat de regels verkeerd zijn ingericht. Dat werd onderbouwd met het schema met de 4 loops die leiden tot falen. 

Bij lage investeringen ontstaan er geen aantrekkelijke prijzen en marges. Dat levert geen markt op met verschillende oplossingen die met elkaar in concurrentie gaan. En dus geen makkelijke toegang tot financiële markten. Het levert onduurzame uitkomsten op. De negatieve effecten daarvan worden niet gevoeld door andere actoren. De oude voordelen van de economie levert groei op en we gaan door met boom-bust-cycli. Verkeerde spelregels leveren onduurzame uitkomsten op. Om de juiste interventies te doen om duurzame uitkomsten te realiseren, moet je weten in welke fase de ontwikkeling zit. Op basis daarvan kunnen de juiste interventies worden gepleegd en de juiste regels gesteld om duurzame uitkomsten te krijgen. Nijhof onderscheidde vier fasen. 

De eerste fase is voor pilots. Het leuke daarvan is dat ze nooit falen, maar het levert ook nooit opschaling op. De overheid houdt erg van pilots. Voor de echte doorbraken moeten we voorbij de pilots komen. In fase 2 roeren de ‘first movers’ zich. Er komt competitie. Verschillende oplossingen voor het klimaatbeleid concurreren met elkaar. Als die concurrentie uitgekristalliseerd is, dan gaan we naar fase 3 van de non-competitieve samenwerking. Overheid en markt zoeken elkaar op en er ontstaat een kritieke massa. In fase 4 volgt institutionele inbedding. Volg je op een juiste manier de 4 fasen, krijg je duurzame uitkomsten. Een CO2 belasting is typisch iets voor fase 4 en niet bijvoorbeeld voor fase 1. Nijhof ging vervolgens de klimaattafels langs de meetlat van de fasen leggen. Mobiliteit zit in fase 2. Wil je duurzame oplossingen moet je nu interventies plegen die passen bij fase 2. De elektriciteitstafel past in fase 3. De verschillende mogelijkheden zijn in fase 2 uitgekristalliseerd. Nu moeten de interventies liggen op samenwerking en afstemming. De gebouwde omgeving zit volgens Nijhof nog in fase 1. Op het gebied van verwarming zijn nog niet voldoende alternatieven beschikbaar. Landbouw zit tussen fase 2 en fase 3 in en industrie zit nog in fase 0. Als fase 4 wordt bereikt, is het nieuwe normaal bereikt! 

Drawdown, a city as carbon sink

Wat moeten we doen om in onze steden de uitstoot van CO2 uitstoot te laten dalen. Maurits Groen, een groene ondernemer van het eerste uur, heeft gezorgd voor de Nederlandse vertaling van het schitterende boek Drawdown onder redactie van Paul Hawken. 

Voor de mooie voorbeelden uit Drawdown op het gebied van oplossingen om CO2 op te nemen in plaats van uit te stoten had hij Roy Staver ingeschakeld. Een jonge ondernemer uit de Duurzame Jonge 100. Dat zijn jonge ondernemers, young professionals en studenten die aantonen dat een duurzame toekomst mogelijk is. Straver is bij diverse duurzame ondernemingen betrokken waaronder Drawdowneurope. Een stad met houten gebouwen, groene daken, wegen en paden van olivijn en olifantsgras, groene publieke ruimten, elektrisch openbaar vervoer en deelauto’s. Er is nog zoveel moois mogelijk! Olivijn was voor mij een nieuw product. Er werd een zakje met olivijn zand getoond. Olivijn is een mineraal dat overal op aarde voorkomt. Olivijn stenen en olivijn zand verweren zoals ijzer verweert in roest. Het mineraal olivijn reageert bij de verwering met CO2 (zuur) en water, waarbij bicarbonaat oplossingen gemaakt worden. Het mooie van olivijn is dat het geen CO2 uitstoot, maar opvangt. Na Roy Straver kwam oud-directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving, Maarten Hajer, aan het woord. Hij liet zien hoe het gebruik van staal en cement is toegenomen. In China werd in de afgelopen 3 jaar 6,6 gigaton cement verbruikt. Dat is meer van de 4,5 gigaton in de afgelopen 100 jaar in de VS. Vervolgens hield Hajer een warm pleidooi voor meer hout in de bouw. Toen Hajer over hout sprak moest ik denken aan de woorden van Ed Nijpels als voorzitter van de klimaattafels in een ochtendsessie. Hij gaf aan dat de klimaattafels gericht waren op het terugdringen van CO2 uitstoot. We moesten tonnen scoren, zei Nijpels. Dat betekent dat we niet altijd oog hadden voor de volgende fase van een circulaire economie. Als we dat wel deden dan zou er toch veel in hout gebouwd worden. Waarom worden niet alle nieuwe woningen in het aardbevingsgebied in houtskelet uitgevoerd?  Steden moeten volgens Hajer meer sociaal gemengde wijken krijgen. Hij had een mooi voorbeeld van sociale woningbouw waar luxe appartementen op gebouwd werden. Een aantrekkelijk wijk is een ‘bezoekwijk’. Dat maak je bijvoorbeeld door in een wijk die een facelift nodig heeft, het beste zwembad te bouwen. Ralf Vermanen van de haven van Amsterdam vertelde over belangrijke ontwikkelingen op het gebied dat 1/6 deel van Amsterdam uitmaakt. Per 2030 geen kolenoverslag meer. Samen met Tata steel wordt er gewerkt met een elektrolyser aan een groen waterproces via een pijpleiding tussen het havengebied en IJmuiden.  Voorbij de duurzaamheidsmythe Mijn eerste workshop op zaterdag begon met een filmpje over het effect van de terugkeer van de wolf in het Yellowstone park in de VS. https://www.youtube.com/watch?v=ysa5OBhXz-Q

Vanuit vier invalshoeken werd vervolgens de duurzaamheidsopgaven belicht: vanuit de overheid, vanuit persoonlijke drijfveren, vanuit technologie en vanuit draagvlak. Ik vond vooral de kijk vanuit draagvlak en technologie interessant. Daan Remarque van Open Now  sprak over het ‘beliefsysteem’ van een grote groep burgers dat niet direct geprikkeld door wetenschappelijke rapporten en verhalen van milieuactivisten. Die moeten wel mee om het verschil te maken. Remarque had een paar mooie voorbeelden waarmee het moeten werd omgezet naar willen. Ruud Koornstra is ondernemer bekend o.a. van ledlampen, maar hij is ook Nationale energiecommissaris, columnist en geeft met zijn grote kennis van zaken en aanstekelijke optimisme veel lezingen. 

Hij houdt zich intensief bezig met SDG 7, de sustainable goal van schone energie voor iedereen. Het economische stelsel van schaarste moet om naar een stelsel van overvloed. En dat kan, sterker nog het is al bereikt. Koornstra noemde de nieuwste mogelijkheid van het gebruik van kenetische energie naast duurzame bronnen als wind en zon. Het is een oude techniek, maar pas heel recent is er een werkzame machine gemaakt. Na de bijeenkomst vroeg ik naar meer informatie over dat systeem. Hij liet een filmpje zien. Bij het nagesprek was ook Hessel, de bekende zanger en kroegbaas van Terschelling, die ook een zeer kundige techneut is. Het idee van de kenetische energie had Hessel vier jaar geleden al gedeeld met Ruud Koornstra. Klopt, zei Koornstra, maar nu pas is er een werkzame machine. Stel dat deze techniek op industriële wijze kan worden toegepast in combinatie van wellicht Thorium, groengas uit Superkritischwatervergassing, waterstof, wind, zon, een aantal kleinere mogelijkheden en wat er nog gaat komen het komende decennium, dan is er voldoende schone energie te produceren voor iedereen. In het schema van Andre Nijhof zitten we nog in fase 2, maar in de buurt van fase 3. 

Brede Welvaart

In de bijeenkomst over Brede Welvaart werd het rapport van het CBS gememoreerd over de Brede Welvaart Trends hier en nu, later en elders. Naast het BBP (Bruto Binnenlands Product) wordt ook gekeken naar: welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu. In deze sessie zat ook Frank Elderson. 

 

Hij is lid van het directieteam van DNB (De Nederlandse Bank), belast met toezicht op de banken. Vanuit die rol kan hij banken prikkelen om de mooie intenties van banken op het gebied van duurzaamheid en circulaire economie ook waar te maken. Vorig jaar heeft Elderson een toespraak gehouden op Springtij, wat velen als de beste bijdrage van dat jaar bestempelde. Elderson gaf aan dat er veel te doen is, dat er grote urgentie is, dat we achter lopen, maar dat er hoop is. De SDG’s vormen een goede richtlijn, maar we moeten meer doen en alles tegelijk. De overheid moet heldere kaders stellen. Een CO2 heffing is zo’n duidelijk kader. Het maakt ‘bruine businesscases’ onrendabel. Maar ook een verbod op kolencentrales en een verbod op kantoorgebouwen met label D of minder. Een zeer verfrissend geluid van een bankier!  Vanuit het publiek kwam de wens en het voorstel om het gedachtengoed van Eckart Wintzen af te stoffen. Zijn idee over het belasten van ‘onttrokken waarde’ zou in deze tijd weleens kans van slagen kunnen hebben. 

 

Veel te doen, maar er is hoop

Als je alle kennis van Springtij bij elkaar neemt, dan wordt je best een beetje blij. Vrijwel iedereen is ervan doordrongen dat we iets moeten doen met rapporten van de vele wetenschappers. De jonge generatie voelt het en gaat massaal de straat op. Het bedrijfsleven heeft het investeringskompas allang op duurzaam en circulair ingesteld. De technologie draait op volle toeren om de hoop waar te maken. De overheden moeten zich nog wat meer rekenschap geven van het model van Andre Nijhof zodat de interventies succesvoller zijn. Dat betekent ook voor de verschillende onderdelen geld inzetten en wet- regelgeving maken passend bij de fase van ontwikkeling. We hebben de instrumenten en we weten nu beter dan ooit welke interventies wel en niet tot duurzame uitkomsten leiden. We kunnen de grote groep meekrijgen in deze grote beweging als we slim inspelen in de verschillende ‘beliefsystemen’. Morgen is begonnen met een mooi perspectief!

Michiel Verbeek, 29 september 2019

 

 

© 2019 Michelverbeek.nl - webdesign door Landstra & de Groot webdesign